‘อาจารย์อุ๋ย’ ลั่น! ว้าแดงปล่อยสารพิษข้ามแดน!! จี้รัฐบาลสอบต้นตอมลพิษข้ามแดนจากเหมืองรัฐฉาน ชี้หากพิสูจน์ว่าจงใจใช้สารพิษโจมตีคนไทย อาจเข้าข่ายอาวุธเคมีและต้องพิจารณาสิทธิ ป้องกันตนเองตามกฎบัตร UN

“อาจารย์อุ๋ย” ลั่น! ว้าแดงปล่อยสารพิษข้ามแดน อาจเข้าข่ายใช้อาวุธเคมี! ชี้กองทัพไทยมีสิทธิป้องกันตนเองตามมาตรา 51 ตามกฎบัตรสหประชาชาติ หากเป็นการโจมตีบ่อนทําลายชีวิตคนไทย!

19 พฤศจิกายน 2569 — นายประพฤติ ฉัตรประภาชัย หรือ “อาจารย์อุ๋ย” นักวิชาการด้านกฎหมายและการเมืองระหว่างประเทศ แสดงความคิดเห็นต่อวิกฤตสารพิษจากกิจการเหมืองแร่ในรัฐฉาน ประเทศเมียนมา ซึ่งไหลปนเปื้อนเข้าสู่แม่น้ำกก แม่น้ำสาย และแม่น้ำรวกของประเทศไทย โดยระบุว่า

“วิกฤตสารพิษข้ามพรมแดนครั้งนี้ไม่ใช่แค่เรื่องสิ่งแวดล้อม แต่เป็นภัยคุกคามต่อชีวิตประชาชนและความมั่นคงของประเทศไทยอย่างร้ายแรง รัฐบาลต้องเลิกแก้ปัญหาเฉพาะปลายน้ำ แล้วหันไปจัดการกับต้นตออย่างจริงจัง

ข้อมูลล่าสุดพบสารหนูในแม่น้ำสายสูงถึง 0.30 มิลลิกรัมต่อลิตร ส่งผลกระทบต่อระบบผลิตน้ำประปาและประชาชนกว่า 20,000 ครัวเรือนในจังหวัดเชียงราย ขณะที่รายงานหลายแห่งเชื่อมโยงแหล่งมลพิษกับกิจการเหมืองแร่ในรัฐฉาน ซึ่งบางพื้นที่อยู่ภายใต้อิทธิพลของกองกำลังว้าแดง หรือ United Wa State Army (UWSA) และกลุ่มติดอาวุธอื่น รัฐบาลไทยต้องตรวจสอบให้ชัดว่าใครเป็นเจ้าของเหมือง ใครควบคุมพื้นที่ และใครได้รับผลประโยชน์

ในทางกฎหมายระหว่างประเทศ มีคดีสำคัญที่ไทยสามารถนำมาใช้เป็นบรรทัดฐานได้ คือคดี Trail Smelter Arbitration ระหว่างสหรัฐอเมริกากับแคนาดา ปี ค.ศ. 1941 ซึ่งเกิดจากโรงถลุงแร่ในแคนาดาปล่อยควันพิษข้ามพรมแดนไปทำลายพื้นที่เกษตรกรรมในรัฐวอชิงตันของสหรัฐฯ คณะอนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศวินิจฉัยว่า แคนาดาต้องรับผิดชอบต่อความเสียหายที่พิสูจน์ได้ และต้องควบคุมไม่ให้เกิดความเสียหายข้ามพรมแดนอีก

หลักการจากคดีนี้ชัดเจนว่า ประเทศหนึ่งไม่อาจปล่อยให้กิจกรรมในดินแดนของตนสร้างความเสียหายร้ายแรงต่ออีกประเทศหนึ่งโดยไม่ต้องรับผิดชอบ ดังนั้น เมียนมาจึงไม่อาจอ้างเพียงว่ารัฐบาลกลางควบคุมพื้นที่ของกองกำลังชาติพันธุ์ไม่ได้ แล้วถือว่าหมดหน้าที่ป้องกันและแก้ไขปัญหา แม้ขอบเขตความรับผิดของรัฐยังต้องพิจารณาตามข้อเท็จจริงและความสามารถในการดำเนินมาตรการที่เหมาะสมก็ตาม

แต่ประเด็นที่ผมเห็นว่าสำคัญยิ่งกว่านั้นคือ สารพิษสามารถกลายเป็นอาวุธเคมีได้หรือไม่?

คำตอบคือ ได้! เพราะอนุสัญญาห้ามอาวุธเคมี ค.ศ. 1993 มาตรา 2 วรรค 1 และ 2 กำหนดความหมายของอาวุธเคมีครอบคลุมถึงสารเคมีที่เป็นพิษเมื่อถูกนำมาใช้เพื่อวัตถุประสงค์ต้องห้าม ไม่จำเป็นต้องบรรจุอยู่ในระเบิดหรือกระสุนปืนเสมอไป หากมีการจงใจใช้สารพิษในแม่น้ำเพื่อทำร้ายประชาชนของอีกประเทศหนึ่ง ก็อาจเข้าข่ายการใช้อาวุธเคมีได้

ผมจึงตั้งคำถามว่า หากผู้ควบคุมเหมืองรู้ดีว่าสารพิษกำลังไหลเข้าสู่ประเทศไทย ได้รับคำเตือนแล้วหลายครั้ง แต่ยังปล่อยให้เกิดขึ้นต่อเนื่องโดยไม่พยายามแก้ไข พฤติการณ์เช่นนี้จะอ้างว่าไม่มีเจตนาแล้วจบเรื่องได้อย่างไร?

ในทางกฎหมาย เจตนาไม่จำเป็นต้องพิสูจน์จากคำรับสารภาพเท่านั้น แต่สามารถพิจารณาจากพฤติการณ์แวดล้อมได้ อย่างไรก็ตาม การจงใจปล่อยมลพิษกับการจงใจใช้สารพิษเป็นอาวุธเป็นคนละประเด็น ซึ่งรัฐบาลต้องรวบรวมหลักฐานให้ชัดเจน

ส่วนสิทธิป้องกันตนเองตามมาตรา 51 แห่งกฎบัตรสหประชาชาตินั้น ผมเห็นว่าประเทศไทยต้องไม่ตัดทางเลือกนี้ทิ้ง หากพิสูจน์ได้ว่ามีการจงใจใช้สารพิษโจมตีประชาชนไทย และการกระทำมีความรุนแรงถึงระดับการโจมตีด้วยกำลังอาวุธ หรือ Armed Attack

นอกจากนี้ ในความเห็นแนะนำคดี Legality of the Threat or Use of Nuclear Weapons ปี ค.ศ. 1996 ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ หรือ ICJ ยังยืนยันว่า กฎบัตรสหประชาชาติว่าด้วยการใช้กำลังใช้กับอาวุธทุกประเภท และการป้องกันตนเองต้องอยู่ภายใต้หลักความจำเป็นและความได้สัดส่วน

ดังนั้น หากพิสูจน์ได้ว่าสารพิษถูกใช้เป็นอาวุธโจมตีไทยอย่างร้ายแรง ประเทศไทยย่อมมีเหตุทางกฎหมายให้พิจารณาใช้สิทธิป้องกันตนเองตามมาตรา 51 แต่การใช้กำลังข้ามพรมแดนต่อกลุ่มติดอาวุธที่ไม่ใช่รัฐยังมีข้อถกเถียงทางกฎหมาย โดยเฉพาะกรณีที่รัฐเจ้าของดินแดนไม่สามารถหรือไม่เต็มใจหยุดยั้งภัยคุกคาม

ผมขอเรียกร้องให้รัฐบาลเร่งรวบรวมหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ ตรวจสอบผู้ควบคุมเหมืองและเส้นทางการค้าแร่ ใช้มาตรการทางเศรษฐกิจที่ชอบด้วยกฎหมายต่อผู้เกี่ยวข้อง เรียกร้องให้เมียนมาหยุดแหล่งมลพิษ และดำเนินการเรียกร้องค่าชดเชยตามช่องทางกฎหมายระหว่างประเทศ พร้อมจัดหาน้ำสะอาดและตรวจสุขภาพประชาชนโดยไม่รอช้า

ผมขอย้ำว่า แม่น้ำไทยไม่ใช่ท่อระบายสารพิษของว้าแดงหรือใครทั้งสิ้น! หากผู้ก่อมลพิษรู้ว่ากำลังทำร้ายคนไทยแล้วยังปล่อยให้เกิดขึ้นต่อไป ก็ต้องถูกตรวจสอบและเอาผิดถึงที่สุด และหากหลักฐานพิสูจน์ว่าเป็นการใช้สารพิษเป็นอาวุธโจมตีประเทศไทยจริง รัฐบาลต้องกล้าพิจารณาใช้สิทธิป้องกันตนเองตามกฎหมายระหว่างประเทศอย่างเด็ดขาด

ชีวิตคนไทยไม่ใช่สิ่งที่ใครจะนำมาแลกกับผลประโยชน์จากเหมืองแร่ได้ และใครที่ละเมิดอธิปไตยไทยจะต้องรับผิดชอบ!”

https://www.facebook.com/share/1HJjqTXA4M/?mibextid=wwXIfr