มหานครภูเก็ต-มหานครเชียงใหม่ ติดขัดอยู่ที่มหาดไทย

มีคำถามว่า มหานครภูเก็ต มหานครเชียงใหม่ ที่เป็นนโยบายรัฐบาล และให้เร่งศึกษา ไปถึงไหนแล้ว ติดขัดอะไร ทำไมถึงเงียบหายไป

คำตอบคือ ตอนนี้ยังอยู่ในขั้นศึกษาและทำความเห็นเพื่อเสนอ ครม. ยังไม่ได้เป็นกฎหมายครับ ยกเว้นร่างฉบับภาคประชาชนที่เสร็จแล้ว

ขอแยกเป็น 2 สายที่เดินคู่กันอยู่
1. สายรัฐบาล - กระทรวงมหาดไทย
นี่คือสายหลักที่รับผิดชอบโดยตรง โดยก่อนหน้านี้ 18 พ.ค. 2569 วุฒิสภา พิจารณารายงานเสร็จแล้วทั้ง 2 ฉบับ คือ รายงานการจัดตั้ง ภูเก็ตมหานคร และ เชียงใหม่มหานคร เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษด้านการท่องเที่ยว โดยคณะกรรมาธิการการปกครองท้องถิ่น

15 ก.ค. 2569 หลังนายกฯ มีคำสั่งให้กระทรวงมหาดไทยเป็นหน่วยงานหลักรับเรื่อง นิรัตน์ พงษ์สิทธิถาวร รองปลัดมหาดไทย ด้านบริหาร เป็นประธานประชุมนัดแรกเพื่อยกร่างความเห็น

สิ่งที่มหาดไทยต้องทำตามมติของคณะกรรมการการกระจายอำนาจ (ก.ก.ถ.) คือ วิเคราะห์ผลกระทบเชิงโครงสร้างและรวบรวมข้อคิดเห็น เสนอต่อสำนักปลัดสำนักนายกฯ และ ครม. ภายในกรอบ 30 วัน (เลยกรอบเวลาแล้ว)
ประเด็นที่มหาดไทยติดอยู่และต้องตอบให้รอบคอบคือ ถ้ายฐานะเป็นมหานคร ต้อง ยุบเลิกราชการส่วนภูมิภาค ในพื้นที่หรือไม่

สายบังคับบัญชา กำนัน-ผู้ใหญ่บ้าน จะไปขึ้นตรงกับผู้ว่าฯมหานคร ที่มาจากเลือกตั้ง แทนที่จะขึ้นกับนายอำเภอ/ผู้ว่าฯแต่งตั้ง หรือไม่

กลไก Single Command ตอนภัยพิบัติ, ความเหลื่อมล้ำรายได้ระหว่างจังหวัด ถ้าให้มหานครเก็บภาษีเองเยอะ พูดง่ายๆ คือรัฐบาลพรรคภูมิใจไทยรับลูกนโยบายนี้เต็มที่ แต่ฝ่ายข้าราชการประจำยังขอชะลอเพื่ออุดช่องโหว่

2. สายประชาชน - ร่าง พ.ร.บ. เข้าชื่อ 10,000 คน
เดินคู่กันมาตั้งแต่ปี 2556 ถูกพับไปตอนรัฐประหาร 2557 แล้วกลับมาอีกครั้งปี 2567-2568
• ทีมเชียงใหม่ตั้งเป้าล่ารายชื่อ 10,000 คน เพื่อให้เป็นร่างที่ประชาชนเสนอเข้าสภาได้โดยตรง

ส่วนภูเก็ตก็มีประชาชนยื่นหนังสือริเริ่มเสนอร่าง พ.ร.บ.ภูเก็ตมหานครต่อพรรคประชาชนในรัฐสภาเช่นกัน รูปแบบที่เสนอเหมือนกันทั้ง 2 จังหวัด
ตามรายงานของวุฒิสภาและร่างประชาชน สรุปตรงกันคือ
-เป็นรูปแบบท้องถิ่นเป็น 2 ระดับ ระดับบนคือ มหานคร ระดับล่างคือ เทศบาลและ อบต.
ระดับบนมี ผู้ว่ามหานครและสภามหานคร มาจากเลือกตั้งโดยตรง
มีสภาพลเมือง กว่า 200 คนจากตัวแทนอาชีพต่างๆ มาตรวจสอบและเสนอนโยบาย

ด้านการคลัง ให้มหานครมีรายได้เพิ่มจากภาษีที่รัฐเก็บในพื้นที่ เช่น VAT, ภาษีธุรกิจเฉพาะ, ภาษีเงินได้ แบ่ง 50:50 กับส่วนกลาง และเก็บค่าธรรมเนียมใหม่ เช่น ค่าธรรมเนียมสนามบิน
สรุปสถานะปัจจุบัน ต.ค. 2569: ยังไม่ถึง ครม. และยังไม่เข้าสภาในฐานะร่างรัฐบาล อยู่ที่ขั้นตอนมหาดไทยทำบทสรุปความเห็นตามที่วุฒิสภาเสนอมา ส่วนภาคประชาชนก็ยังรณรงค์ล่ารายชื่ออยู่ ถ้ารัฐบาลชุดปัจจุบันผลักดันต่อจริง ขั้นต่อไปคือต้องเห็นร่าง พ.ร.บ. 2 ฉบับจากมหาดไทยเข้า ครม.

มหานครภูเก็ต มหานครเชียงใหม่ ยกฐานะเป็นจังหวัดจัดการตนเอง ท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ ยังติดอยู่ที่มหาดไทย ที่ยังคิดไม่ออกกับการถูกลดอำนาจ