วันที่ 9 เมษายน 2566 เวลา 17.00 น. ณ วัดต้นเกว๋นการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) ชวนรื้อฟื้นวัฒนธรรมการใช้หม้อดอกของชาวล้านนา หรือหม้อปูรณฆฏะ โดยชุมชนบ้านเหมืองกุง ที่สืบสานการปั้นเครื่องปั้นดินเผาจากภูมิปัญญาท้องถิ่นมามากกว่า 200 ปี ได้รับเกียรติจาก นายบุญส่ง คุ้มบุญ ผู้อำนวยการฝ่ายส่งเสริมการลงทุนอุตสาหกรรมท่องเที่ยว ททท. ให้เกียรติเป็นประธานเปิดกิจกรรม พร้อมหน่วยงานภาครัฐและเอกชน นักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างประเทศเข้าร่วมงาน “ตำนานน้ำต้น คนปั้นดิน บ้านเหมืองกุง” ที่จัดขึ้นระหว่างวันที่ 9-21 เมษายน 2566 ณ วัดต้นเกว๋น อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่

ซึ่งกิจกรรมดังกล่าวดำเนินการภายใต้โครงการสร้างสรรค์นวัตกรรมทางการท่องเที่ยวและสร้างมูลค่าเพิ่มแก่ทรัพย์สิน ททท.โดยร่วมมือกับชุมชนบ้านเหมืองกุง ผศ. ฐาปกรณ์ เครือระยา ผู้ค้นคว้าเรื่องหม้อดอกหรือหม้อปูรณฆฏะ และวัฒนธรรมล้านนา และบริษัท เดอคัว จำกัด ร่วมกันส่งเสริมการนำนวัตกรรมมาพัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาที่เป็นลวดลายเฉพาะ ถือเป็น DNA ของชุมชนบ้านเหมืองกุงที่สืบต่อกันมา ด้วยการพลิกฟื้นการทำผลิตภัณฑ์ “หม้อดอกหรือหม้อปูรณฆฏะ” ของชาวล้านนา จากศิลปินช่างปั้นดินเผาบ้านเหมืองกุง ผู้ที่เป็นจุดเริ่มต้นในการพลิกฟื้นวัฒนธรรมการใช้ “หม้อดอกหรือหม้อปูรณฆฏะ” ที่สูญหายให้กลับคืนมา ออกแบบให้มีความร่วมสมัย กลับมาใช้ประโยชน์ได้อีกครั้ง โดยการนำไปถวายเป็นพุทธบูชา เพื่อความเป็นสิริมงคล และความอุดมสมบูรณ์ ซึ่งถือเป็นกิจกรรมที่จะนำมาซึ่งความสุข เนื่องในโอกาสประเพณีปี๋ใหม่เมือง

บ้านเหมืองกุงจาก “ชุมชนช่างปั้น” สู่ “ชุมชนหัตถศิลป์”

บ้านเหมืองกุงในอำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นชุมชนผู้ผลิตเครื่องปั้นดินเผาล้านนาโบราณที่สืบทอดภูมิปัญญามากว่า 200 ปี ท่ามกลางความท้าทายของสังคมสมัยใหม่ที่ทำให้อาชีพช่างปั้นดินลดน้อยลง เหลือเพียงไม่ถึง 10 คน อายุเกิน 50 ปี ท่ามกลางคนรุ่นใหม่ที่ไม่สนใจสืบสานงานศิลป์ดังกล่าว

นายวชิระ สีจันทร์ ช่างปั้นรุ่นที่ 4 ของชุมชนกล่าวว่า "ช่างปั้นกำลังจะเลือนหายไป เพราะรายได้ไม่เพียงพอต่อชีวิตต้องเปลี่ยนไปทำงานโรงงาน" งานหัตถศิลป์จึงถูกแทนที่ด้วยสินค้าผลิตจากโรงงาน

ดร.ภาสินี ศิริประภา หัวหน้าโครงการวิจัยจากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เปิดเผยว่า ความท้าทายสำคัญคือพ่อค้าคนกลางที่จำหน่ายสินค้าในราคาต่ำ จึงผลักดันเปลี่ยนตลาดสู่ตลาดงานสร้างสรรค์ที่ลูกค้าเชื่อมโยงกับตัวงานและผู้สร้างโดยตรง ช่วยเพิ่มมูลค่าและรายได้ช่างปั้น 2,000-5,000 บาทต่อเดือน

โครงการเน้นปรับทัศนคติและพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ตอบโจทย์ตลาดยุคใหม่ ใช้วัสดุศาสตร์ผนวกเทคนิคดั้งเดิมจนได้ภาชนะที่เป็นที่นิยมในกลุ่มโรงแรมและร้านอาหารในเชียงใหม่และกรุงเทพฯ นายวชิระเสริมว่า "สิ่งที่เกิดขึ้นทำให้งานปั้นดินเผาจะไม่เหลือเพียงตำนานอีกต่อไป"

โครงการยังวางแผนพัฒนาต่อเนื่องในระยะที่ 2 ด้วยการสร้างสรรค์สินค้าเฉพาะกลุ่มและจัดอบรมเชิงวัฒนธรรม เพื่อรักษาศิลปะหัตถศิลป์และส่งเสริมผู้ประกอบการชุมชนยั่งยืน

“หัวใจของการยกระดับห่วงโซ่คุณค่าหัตถศิลป์ดินปั้นของบ้านเหมืองกุงตั้งอยู่บนทักษะของช่างปั้นในชุมชน ที่สั่งสมจากการทำงานกับดินพื้นบ้านมาอย่างยาวนาน เป็นการนำทรัพยากรท้องถิ่น (Local Resources) ภูมิปัญญาท้องถิ่น (Local Wisdom) และ ช่างฝีมือท้องถิ่น (Local Artisans) มาต่อยอดให้เกิดคุณค่าเพิ่มในเชิงเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (Creative Economy) ควบคู่ไปกับการทำงานร่วมกับเครือข่ายศิลปิน นักศึกษา และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ที่ครอบคลุมทั้งการพัฒนาผลิตภัณฑ์ การออกแบบและการขยายการรับรู้ เพื่อให้ชุมชนบ้านเหมืองกุงสามารถยกระดับตนเองจาก “ชุมชนช่างปั้น” สู่ “ชุมชนหัตถศิลป์” และรักษาและสืบสานอัตลักษณ์ของมรดกทางวัฒนธรรมชิ้นนี้ให้คงอยู่ต่อไป”

ที่มา : หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน)