กพร. แจงการอนุญาตอาชญาบัตรสำรวจแร่ จ.นครพนม ดำเนินการตามกฎหมาย ย้ำ “สำรวจแร่ไม่ใช่ทำเหมือง และการเข้าสำรวจต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าของพื้นที่ก่อน”

กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) ชี้แจงว่าได้อนุญาตอาชญาบัตรพิเศษสำรวจแร่โพแทชและเกลือหิน จังหวัดนครพนม ไปเพียง 1 คำขอในพื้นที่ อำเภอธาตุพนม โดยได้ดำเนินการครบถ้วนตามขั้นตอนของกฎหมาย ส่วนคำขอในพื้นที่ อำเภอเรณูนคร ยังไม่ได้อนุญาตและอยู่ระหว่างตรวจสอบข้อร้องเรียน ย้ำอาชญาบัตรพิเศษเป็นเพียงสิทธิสำรวจแร่ ไม่ใช่การอนุญาตทำเหมือง การเข้าพื้นที่ต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าของพื้นที่ และต้องฟื้นฟูพื้นที่ภายหลังการสำรวจ พร้อมกำกับดูแลให้เป็นไปตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด ทั้งนี้ การได้รับอาชญาบัตรพิเศษไม่ผูกพันการอนุญาตประทานบัตรเพื่อทำเหมืองแร่

นายอดิทัต วะสีนนท์ อธิบดีกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ เปิดเผยกรณีมีข้อร้องเรียนคัดค้านการอนุญาตอาชญาบัตรพิเศษสำรวจแร่โพแทชและเกลือหินของบริษัท ไซโน-เอสอี (ประเทศไทย) จำกัด ในพื้นที่จังหวัดนครพนม โดยยืนยันว่า การพิจารณาคำขอได้ดำเนินการตามขั้นตอนของพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 รวมถึงระเบียบและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง โดยบริษัทฯ ยื่นคำขออาชญาบัตรพิเศษ จำนวน 2 คำขอ ได้แก่ คำขอที่ 1/2568 เนื้อที่ 8,463 ไร่ ครอบคลุมพื้นที่ ตำบลพระกลางทุ่ง ตำบลธาตุพนมเหนือ ตำบลฝั่งแดง และตำบลธาตุพนม อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม และ คำขอที่ 2/2568 เนื้อที่ 8,963 ไร่ ครอบคลุมพื้นที่ ตำบลท่าลาด ตำบลโคกหินแฮ่ และตำบลนาขาม อำเภอเรณูนคร จังหวัดนครพนม

โดยในการประชุมคณะกรรมการแร่ ครั้งที่ 5/2569 เมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม 2569 คณะกรรมการแร่ได้มีมติเห็นชอบการอนุญาตอาชญาบัตรพิเศษทั้ง 2 คำขอ โดยกำหนดอายุ 5 ปี พร้อมเงื่อนไขสำคัญว่า ผู้ถืออาชญาบัตรพิเศษจะต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าของพื้นที่ก่อนเข้าไปดำเนินการสำรวจแร่ และต้องปฏิบัติตามกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตาม ภายหลังการพิจารณาของคณะกรรมการแร่ ปรากฏข้อร้องเรียนคัดค้านในพื้นที่คำขอที่ 2/2568 อำเภอเรณูนคร กพร. จึงมีหนังสือสอบถามข้อเท็จจริงไปยังจังหวัดนครพนม และได้รับแจ้งว่า คำขอที่ 2/2568 ดังกล่าว มีการคัดค้านจากประชาชนในพื้นที่ ขณะที่ คำขอที่ 1/2568 อำเภอธาตุพนม ไม่ปรากฏการร้องเรียนคัดค้าน ดังนั้น กพร. จึงได้อนุญาตอาชญาบัตรพิเศษเฉพาะคำขอที่ 1/2568 ในพื้นที่อำเภอธาตุพนม ไปเมื่อวันที่ 7 กันยายน 2569 ส่วนคำขอที่ 2/2568 ในพื้นที่อำเภอเรณูนคร ยังไม่ได้มีการอนุญาตและอยู่ระหว่างการตรวจสอบข้อร้องเรียนและข้อเท็จจริงจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่

สำหรับการให้อาชญาบัตรพิเศษเป็นการอนุญาตให้สิทธิในการสำรวจแร่ภายในเขตที่กำหนด มิใช่การให้สิทธิครอบครองหรือใช้ประโยชน์ในที่ดินแต่อย่างใด ดังนั้น หากผู้ถืออาชญาบัตรพิเศษจะเข้าไปสำรวจในพื้นที่ของประชาชนหรือพื้นที่ของหน่วยงานรัฐใด จะต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าของหรือหน่วยงานที่ดูแลพื้นที่ก่อน โดยการสำรวจแร่เป็นการศึกษาข้อมูลทางธรณีวิทยาและตรวจสอบศักยภาพแร่ตามแผนงานที่ได้รับอนุญาต มีการกระทำต่อพื้นที่เพียงเล็กน้อยและใช้พื้นที่เฉพาะบริเวณที่จำเป็นต่อกิจกรรมสำรวจ เมื่อดำเนินการเสร็จแล้วจะต้องฟื้นฟูพื้นที่ตามแผนและหลักเกณฑ์ที่กำหนด เพื่อส่งคืนพื้นที่ในสภาพเดิม ทั้งนี้ ข้อมูลที่ได้จากการสำรวจจะช่วยให้ภาครัฐมีข้อมูลเกี่ยวกับศักยภาพทรัพยากรแร่ เพื่อใช้ประกอบการวางแผนและบริหารจัดการทรัพยากรแร่ของประเทศต่อไป สำหรับการดำเนินการสำรวจแร่ของผู้ประกอบการ กพร. สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัด และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีหน้าที่ที่จะต้องกำกับดูแลให้เป็นไปตามแผนงาน เงื่อนไขการอนุญาต และกฎหมายที่เกี่ยวข้องอย่างเคร่งครัด โดยคำนึงถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่อสิ่งแวดล้อม และสุขภาพของชุมชนในพื้นที่

การได้รับอาชญาบัตรพิเศษเพื่อสำรวจแร่ไม่ได้ผูกพันว่าทางราชการจะต้องอนุญาตประทานบัตรเพื่อทำเหมืองแร่ในอนาคต หากผลสำรวจพบแหล่งแร่ที่มีศักยภาพและผู้ประกอบการประสงค์จะขอประทานบัตรเพื่อทำเหมืองแร่ จะต้องดำเนินการกำหนดพื้นที่ศักยภาพดังกล่าวให้เป็น เขตแหล่งแร่เพื่อการทำเหมือง ก่อน จากนั้นจึงจะสามารถยื่นคำขอประทานบัตรและเข้าสู่กระบวนการพิจารณาตามกฎหมายอีกขั้นตอนหนึ่ง ดังนั้น การอนุญาตสำรวจแร่ในครั้งนี้ จึงไม่ใช่การอนุญาตให้ทำเหมืองแร่

“ผมขอยืนยันว่าการอนุญาตอาชญาบัตรพิเศษดังกล่าว ได้ดำเนินการตามกฎและระเบียบที่เกี่ยวข้อง ในขณะที่ การบริหารจัดการแร่ในภาพรวมของกรมได้คำนึงถึงดุลยภาพทางเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และสุขภาพของประชาชน รวมถึงการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนด้วย เพื่อให้เป็นไปตามเจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560” นายอดิทัต กล่าวทิ้งท้าย

กพร. เตรียมคุมเข้มนำเข้าแร่ชายแดน จ่อชงประกาศกระทรวงฯ สกัดต้นตอมลพิษข้ามชาติ

กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) กระทรวงอุตสาหกรรม เดินหน้ายกระดับการจัดการสิ่งแวดล้อม และคุ้มครองความปลอดภัยของประชาชน เตรียมออกประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมฉบับใหม่ เพื่อควบคุมการนำเข้าและส่งออกแร่ โดยเฉพาะแร่ที่มีการนำเข้าจากประเทศเพื่อนบ้าน เพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาการปนเปื้อนมลพิษที่อาจเกิดจากการทำเหมืองแร่ในประเทศเพื่อนบ้าน หลังพบผลกระทบข้ามพรมแดนบริเวณแม่น้ำกกและลำน้ำสาขา แม่น้ำกระบุรี รวมถึงแม่น้ำโขงที่เริ่มจะได้รับผลกระทบด้วยเช่นกัน

นายอดิทัต วะสีนนท์ อธิบดีกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ เปิดเผยว่าได้จัดทำ (ร่าง) ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่อง กำหนดชนิดและสภาพแร่ที่ต้องขออนุญาตนำเข้ามาในราชอาณาจักรหรือเขตไหล่ทวีป หรือส่งแร่ออกนอกราชอาณาจักรหรือเขตไหล่ทวีป พ.ศ. .... ซึ่งเป็นการปรับปรุงหลักเกณฑ์จากประกาศฉบับเดิม (พ.ศ. 2560 และ 2562) ให้รัดกุมยิ่งขึ้น เพื่อประโยชน์ในความมั่นคงทางเศรษฐกิจ การคุ้มครองสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัยของประชาชน

“การออกประกาศฉบับนี้ ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อห้ามนำเข้าแร่ แต่เป็นการกำหนดให้ต้องขออนุญาต เพื่อให้ กพร. สามารถตรวจสอบย้อนกลับถึงแหล่งกำเนิดแร่ และพิกัดที่ตั้งของเหมืองได้อย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะแร่ที่นำเข้าจากประเทศเพื่อนบ้าน เราจำเป็นต้องรู้ว่าแร่มาจากเหมืองใด ได้รับการอนุญาตสัมปทานถูกต้องหรือไม่ เพื่อป้องกันไม่ให้ประเทศไทยเป็นเส้นทางผ่านหรือเข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องกับกระบวนการทำเหมืองที่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดน”

สาระสำคัญของ (ร่าง) ประกาศฉบับใหม่ มีการเพิ่มชนิดแร่ที่ต้องขออนุญาตนำเข้าอีก 5 ชนิด โดยเพิ่มแร่พลวง แร่ตะกั่ว แร่ทองแดง แร่ทองคำ และแร่โลหะหายาก (Rare Earth Elements) ซึ่งข้อมูลสถิติย้อนหลังพบว่าในช่วงระยะ 2-3 ปีที่ผ่านมา มีการนำเข้าแร่พลวง แร่ตะกั่ว และแร่ทองแดงจากประเทศเพื่อนบ้านเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยยะสำคัญ จึงได้เพิ่มมาตรการกับแร่เหล่านี้ ในขณะที่แร่ทองคำและแร่โลหะหายาก แม้ไม่พบความผิดปกติหรือแทบจะไม่มีการนำเข้ามาเลย แต่ก็กำหนดมาตรการเพิ่มเติมกับแร่เหล่านี้ เพราะคาดว่าอาจจะเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของการปนเปื้อนในลำน้ำต่าง ๆ เพื่อเป็นการป้องปรามไว้ก่อน โดยผู้ขออนุญาตนำเข้าแร่เหล่านี้จะต้องแสดงเอกสารหลักฐานเพิ่มเติม เช่น หนังสือยืนยันตัวตนของเจ้าของสัมปทานเหมืองแร่ หรือหนังสือรับรองนิติบุคคลที่ออกโดยรัฐบาลประเทศถิ่นกำเนิดแร่ และหนังสือรับรองถิ่นกำเนิด (Certificate of Origin: C/O)

“จริงอยู่แม้ กพร. จะไม่มีอำนาจที่เกี่ยวข้องกับการกำกับดูแลการทำเหมืองในประเทศเพื่อนบ้านเลยก็ตาม แต่เราก็ไม่ได้นิ่งนอนใจ และพยายามจะสนับสนุนการแก้ปัญหาปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแหล่งน้ำบริเวณชายแดน เช่น แม่น้ำสาย และแม่น้ำกก มาโดยตลอด มีการพิจารณาไปถึงการส่งออกสารเคมีต่าง ๆ ที่ใช้ในการแต่งแร่ และถลุงโลหะเหล่านี้ ว่ามีการส่งออกจากประเทศไทยเพิ่มขึ้นหรือไม่ แต่ก็ไม่พบความผิดปกติ อย่างเช่นกรณีสารไซยาไนด์ที่เป็นส่วนสำคัญในการถลุงแร่ทองคำ ก็ไม่พบการส่งออกมาหลายปีแล้ว ส่วนการกำหนดให้ระบุพิกัดที่ตั้งเหมือง จะช่วยให้เราสามารถนำเทคโนโลยีมาตรวจสอบสภาพพื้นที่ และประเมินความเชื่อมโยงกับปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นได้ ซึ่งจะเป็นข้อมูลสำคัญประกอบการกำหนดมาตรการเพิ่มเติมในอนาคต หากพบว่าเหมืองดังกล่าวสร้างผลกระทบต่อประเทศไทยอย่างชัดเจน” อธิบดีอดิทัตฯ กล่าว

ทั้งนี้ ก่อนจัดทำร่างประกาศ กพร. ได้จัดประชุมหารือกับผู้แทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมควบคุมมลพิษ กรมศุลกากร กระทรวงการต่างประเทศ สภาการเหมืองแร่ และสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ครอบคลุมครบทุกมิติ มีการกำหนดมาตรการที่มีความเหมาะสม รัดกุม และไม่สร้างภาระเกินความจำเป็นแก่ผู้ประกอบการที่ดำเนินการอย่างถูกต้อง โดยจะนำหลักการและร่างประกาศขึ้นบนเว็บไซต์ระบบกลางทางกฎหมาย (www.law.go.th) เพื่อรับฟังความคิดเห็นตามขั้นตอนที่กฎหมายกำหนดตามลำดับ ก่อนนำเสนอรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม เพื่อพิจารณาลงนามและประกาศใช้ในช่วงต้นปี พ.ศ. 2570 ต่อไป