รักแท้ข้ามภพ หรือพันธนาการหลังความตาย? เปิดความเชื่อเรื่องวิญญาณโดดเดี่ยว ตำนาน ‘หมิงฮุน’ พิธีวิวาห์ผีจีนโบราณกว่า 3,000 ปี จากความเชื่อผูกคู่รักข้ามภพ สู่ด้านมืดตลาดค้าศพเจ้าสาว
“ประเพณีหมิงฮุน” การแต่งงานผีอายุเก่าแก่กว่า 3,000 ปีของจีน พิธีแห่งความผูกพันของคนเป็นกับคนตาย
หลังจากที่เราได้รู้จักกับกฎหมายการสมรสหลังมรณกรรมของฝรั่งเศสกันไปแล้ว คราวนี้ผมอยากชวนทุกท่านมารู้จักกับ “พิธีแต่งงานกับคนตาย” หรือ "การแต่งงานผี" ที่เรียกว่า “ประเพณีหมิงฮุน” (冥婚 - Mínghūn) ของประเทศจีนที่มีอายุกว่า 3,000 ปี ซึ่งเป็นความเชื่อทางวัฒนธรรมที่ปฏิบัติสืบทอดกันมาอย่างยาวนานโดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชีย อันมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อผูกสัมพันธ์ทางจิตวิญญาณให้กับผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว โดยแบ่งออกเป็น 2 รูปแบบคือ
แบบแรก “คนเป็นแต่งกับคนตาย” คือ ชายหรือหญิงที่ยังมีชีวิตอยู่ ทำพิธีแต่งงานกับผู้เสียชีวิต ซึ่งมักเป็นคู่หมั้นหรือคนรักที่ด่วนจากไปก่อนได้แต่งงาน เพื่อแสดงความรัก และภักดีต่อความสัมพันธ์ของกันและกัน ยิ่งหากเป็นคู่หมั้นคู่หมายในตระกูลที่ดองกันมาอย่างยาวนานยิ่งให้ความสำคัญกับพิธีนี้ โดยเชื่อว่าจะทำให้วิญญาณผู้ล่วงลับนั้นไม่โดดเดี่ยว
แบบที่สอง “คนตายแต่งกับคนตาย” โดยมากเกิดจากข้อตกลงระหว่างครอบครัวของฝ่ายชาย และ/หรือ ฝ่ายหญิงที่เสียชีวิตไปก่อนเวลาอันควร โดยทั้งคู่ยังเป็น “โสด” ด้วยการนำศพหรืออัฐิของทั้งคู่มาประกอบพิธีแต่งงาน แล้วนำไปฝังไว้ในหลุมเดียวกัน ซึ่งเชื่อว่าเป็นการสร้างความผูกพันทางวิญญาณ ให้พวกเขาได้ครองคู่กันในภพภูมิหน้า
การแต่งงานทั้งสองรูปแบบนั้นอยู่บนพื้นฐานความเชื่อ และเหตุผลที่น่าสนใจหลายประการ อาทิ
เพื่อ “ความสงบของวิญญาณ” ซึ่งเชื่อกันว่าคนที่ตายไปโดยยังไม่ได้แต่งงาน วิญญาณจะเร่ร่อน อ้างว้าง โดดเดี่ยว ไม่สงบ อันเป็นเหตุปัจจัยทำให้กลายเป็นผีมีห่วง อาจจะกลับมาหลอกหลอนครอบครัว หรือทำให้ครอบครัวเดือดร้อนได้
ตอบโจทย์ด้าน “ฮวงจุ้ยเพื่อความเจริญของตระกูล” ตามธรรมเนียมจีนดั้งเดิม หากมีลูกหลานที่เสียชีวิตโดยยังไม่ออกเรือนป้ายวิญญาณลูกหลานโดยเฉพาะผู้หญิงจะไม่สามารถตั้งไว้ในศาลบรรพชนได้ เพราะธรรมเนียมจีนนั้นให้คุณค่ากับผู้ที่ออกเรือนอย่างยิ่ง ประเพณีการแต่งงานผีนี้จึงช่วยให้วิญญาณได้มีครอบครัว โดยเฉพาะผู้หญิงเมื่อออกเรือนก็จะมีป้ายวิญญาณไปตั้งไว้ในตระกูลของสามี มีที่สถิตอย่างถูกต้องทั้งยังได้รับการเซ่นไหว้อย่างสม่ำเสมอ ทำให้ฮวงจุ้ยของสุสานวงศ์ตระกูลได้เติมเต็ม ส่งเสริมให้ตระกูลเจริญรุ่งเรือง
เป็น “กุศโลบายทางสังคมเพื่อสร้างสัมพันธ์อันยั่งยืน” โดยเฉพาะตระกูลที่มีชื่อเสียง ตระกูลใหญ่ หรือตระกูลซึ่งมีอันจะกิน ประเพณีนี้เป็นการตอกย้ำความเป็นพันธมิตร ความสัมพันธ์ระหว่างสองตระกูล โดยการผูกความสัมพันธ์กันในชั้นลูกหลาน แม้ว่าลูกหลานจะเสียชีวิตไปแล้วก็ตาม เรียกว่าใช้คนตายก่อเกิดประโยชน์ให้คนเป็น
“รักษาลำดับอาวุโสในการแต่งงาน” ในบางครอบครัว หากน้องชายหรือน้องสาวต้องการแต่งงาน แต่พี่ชายหรือพี่สาวเสียชีวิตไปก่อนโดยยังไม่มีคู่ ครอบครัวจะจัดพิธีหมิงฮุนให้ผู้ตายก่อน เพื่อไม่ให้เป็นการข้ามหน้าข้ามตาตามธรรมเนียม
แม้จะขึ้นชื่อว่าเป็น “ประเพณีหมิงฮุน” เหมือนกันแต่ทว่าภูมิภาคที่ต่างกัน รายละเอียดก็แตกต่างกันไป ไม่เหมือนกัน ดังนี้
“จีนแผ่นดินใหญ่” สำหรับงานแต่งคนตายกับคนตาย โดยเฉพาะฝ่ายชายหากหาคู่ไม่ได้ ครอบครัวจะจัดหาผ่าน "แม่สื่อผี" ซึ่งจะทำการจัดหา / ซื้อขายศพหญิงสาวที่เพิ่งเสียชีวิตมาประกอบพิธีกรรม จัดงานเหมือนงานแต่งคนเป็น เน้นการฝังร่างหรืออัฐิร่วมหลุม ในพื้นที่ชนบททางตอนเหนืออย่างมณฑลซานซี ชาวบ้านยึดถือคติการฝังศพลงดินอย่างเคร่งครัด พิธีจะสมบูรณ์ก็ต่อเมื่อได้นำร่างหรืออัฐิของฝ่ายหญิงมาบรรจุลงในโลงเดียวกันหรือฝังเคียงข้างฝ่ายชายในสุสานตระกูล การไม่มีร่างจริงฝังคู่กันถือว่าวิญญาณยังไม่ได้อยู่ร่วมชายคาอย่างแท้จริง เมื่อได้บรรจุตามธรรมเนียมเรียบร้อยทั้งคู่ก็เท่ากับเป็นสามีภรรยากันอย่างถูกต้อง ฝ่ายหญิงก็จะได้ตั้งป้ายวิญญาณไว้ในสุสานบรรพบุรุษตระกูลของฝ่ายชาย
“ไต้หวัน” เนื่องจากเป็นเกาะทำให้มีข้อจำกัดเรื่องที่ดินสร้างสุสาน จึงใช้การเผาฌาปนกิจมากกว่า โดยมีความเชื่อเรื่อง "ลูกสาวที่ตายไปต้องมีที่พึ่งพิง" จึงมีพิธีสุ่มหาเจ้าบ่าวให้คนตายซึ่งเรียกว่า “พิธีโยนซองแดง” อันเป็นพิธีที่ออกจะแปลก ๆ ไปสักหน่อย เริ่มจากญาติของผู้หญิงที่เสียชีวิตจะนำ "ซองแดง" ซึ่งใส่เงิน เส้นผม หรือเล็บของผู้ตาย นำไปวางทิ้งไว้ตามถนน หากมีชายหนุ่มเดินผ่านแล้วเก็บซองนั้นไป จะถือว่าเขาเป็นผู้ที่ถูกเลือกให้เป็น "เจ้าบ่าวผี" จำต้องเข้าพิธีแต่งงานเต็มรูปแบบกับป้ายวิญญาณของผู้หญิงคนนั้น จากนั้นต้องรับป้ายวิญญาณกลับบ้านไปเพื่อเซ่นไหว้ และหากแต่งงานกับผู้หญิงอื่นในภายหลังเธอจะมีศักดิ์เป็นอนุภรรยา หากปฏิเสธพิธีเชื่อว่าจะเจอโชคร้าย ฉะนั้นหากพบเห็นซองแดงวางอยู่ตามถนนหรือโคนต้นไม้โดยไม่มีเจ้าของ ห้ามหยิบขึ้นมาเปิดดูโดยเด็ดขาด
“ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้” ชาวจีนโพ้นทะเลในมาเลเซีย สิงคโปร์ และไทย ได้ปรับพิธีให้สอดคล้องกับกฎหมายท้องถิ่น และวัฒนธรรมในพื้นที่ โดยตัดขั้นตอนเกี่ยวกับศพจริงออกไปทั้งหมด และหันมาใช้หุ่นไม้ไผ่สานหุ้มกระดาษสวมชุดวิวาห์แทนตัวคู่บ่าวสาว ใช้พิธีกราบไหว้ฟ้าดินหน้าโลงศพหรือศาลเจ้า แล้วเผาหุ่นกระดาษเพื่อส่งไปปรโลก นอกจากนี้ในยุคปัจจุบันยังนิยมทำพิธีในงานศพของคู่รักที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเสียชีวิตกะทันหัน โดยใช้ป้ายสแตนดี้รูปถ่ายหรือชุดเจ้าสาววางข้างโลงศพแทน เมื่อเสร็จพิธีแล้วป้ายวิญญาณของฝ่ายหญิงจะถูกนำไปตั้งบูชาร่วมกับบรรพบุรุษของตระกูลฝ่ายชาย
ในประเพณีหมิงฮุนนั้นมี “ข้อห้ามสำคัญ” ครอบคลุมในหลายเรื่อง เนื่องจากพิธีนี้เป็นการเชื่อมโยงระหว่างโลกคนเป็นกับปรโลก ชาวจีนจึงเคร่งครัดเรื่องกฎเกณฑ์เพื่อไม่ให้เกิดความอัปมงคลหรือสร้างความไม่พอใจแก่ดวงวิญญาณ ดังนี้
ข้อห้ามสำหรับการประกอบพิธี และครอบครัว
“ห้ามแต่งงานกับคนแซ่เดียวกัน” ตามธรรมเนียมการสมรสของชาวจีนโบราณ คู่บ่าวสาวต้องมาจากต่างตระกูล และต่างแซ่กัน แม้จะเป็นพิธีแต่งงานของคนตายก็ต้องให้ซินแสตรวจสอบดวงชะตา และชาติตระกูลอย่างเคร่งครัด
ในกรณีผีแต่งผี “ห้ามใช้สินสอดของจริง” หากเป็นการจับคู่ระหว่างผู้เสียชีวิตทั้งสองฝ่าย ของหมั้น สินสอด เงินทอง และเครื่องใช้ต่าง ๆ ต้องทำจากกระดาษกงเต๊กทั้งหมด เพื่อเผาส่งไปให้ใช้ในปรโลกเท่านั้น
“ห้ามทำพิธีในช่วงกลางวัน” พิธีแต่งงานตามประเพณีหมิงฮุนจะจัดขึ้นในช่วงพลบค่ำหรือเวลากลางคืน ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่เชื่อว่าดวงวิญญาณสามารถเดินทางมาร่วมพิธีได้สะดวก และหลีกเลี่ยงการปะทะกับพลังหยางจากแสงอาทิตย์
“ห้ามผู้มีดวงชง สตรีมีครรภ์หรือมีประจำเดือน” ผู้ที่เกิดปีนักษัตรชงกับผู้ตาย รวมถึงสตรีมีครรภ์ และผู้ที่มีประจำเดือน จะถูกห้ามไม่ให้เข้าใกล้พิธี เพราะเชื่อว่าจะกระทบต่อดวงชะตาหรือเกิดการปะทะทางพลังงานระหว่างคนเป็นกับวิญญาณผู้ตาย
ข้อห้ามสำหรับคนเป็นในกรณีที่แต่งงานกับผู้ล่วงลับ จะมีข้อผูกมัด และข้อห้ามหลังจบพิธี ดังนี้
“ห้ามคนแต่งเข้าใหม่มีสถานะเหนือกว่าภรรยาหลวงหรือสามีหลวง” ตามธรรมเนียมจีนแบบดั้งเดิม หากคนเป็นเข้าพิธีแต่งงานกับผู้ตายไปแล้ว หากตัดสินใจแต่งงานใหม่ในภายหลัง คู่สมรสคนใหม่จะถูกนับสถานะเป็น "อนุภรรยา" หรือ "อนุสามี" เท่านั้น ห้ามยกย่องให้มีศักดิ์เหนือกว่าคู่สมรสที่ล่วงลับเพราะเชื่อว่าเป็นการไม่ให้เกียรติผู้ตายที่แต่งงานกันไปก่อน อันจะทำให้วิญญาณโกรธแค้นจากความหึงหวง
“ห้ามทอดทิ้งการเซ่นไหว้” ฝ่ายที่ยังมีชีวิต และครอบครัวต้องดูแลป้ายวิญญาณพร้อมเซ่นไหว้ผู้ล่วงลับซึ่งเป็นคู่สมรสของตนในเทศกาลสำคัญอย่างสม่ำเสมอ มิเช่นนั้นวิญญาณกลับมาทวงสัญญา เพราะทำให้เขากลายเป็น "วิญญาณหิวโหย" อันส่งผลกระทบทางลบต่อคนในบ้าน ทำอะไรก็ติดขัด ครอบครัวไม่มีความสุข
พิธีหมิงฮุนในประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจนั้นมีตัวอย่างเช่น
พิธีหมิงฮุนที่เก่าแก่ที่สุดในประวัติศาสตร์จีน คือพิธีของ “พระนางฟู่ห่าว” แม่ทัพหญิงคนแรกในประวัติศาสตร์จีน และอัครมเหสีของพระเจ้าอู่ติง แห่งราชวงศ์ซาง (ราว 1,200 ปีก่อนคริสตกาล) พระนางสิ้นพระชนม์ลงก่อนพระเจ้าอู่ติง ซึ่งพระองค์ทรงอาลัยรัก และกังวลว่าวิญญาณของพระนางจะไร้ผู้คุ้มครองในโลกหลังความตาย พระองค์จึงทรงทำพิธีเสี่ยงทาย และจัดให้วิญญาณของพระนางฟู่ห่าวเข้าพิธีอภิเษกสมรสในปรโลกกับ “พระเจ้าต้าอี่” ปฐมกษัตริย์ราชวงศ์ซาง
พิธีหมิงฮุนของ "โจฉอง" บุตรชายโจโฉ ในยุคสามก๊ก เป็นพิธีที่มีชื่อเสียงที่สุดในประวัติศาสตร์จีน เมื่อ โจฉอง บุตรชายคนโปรดผู้ปราดเปรื่องของโจโฉเสียชีวิตลงด้วยวัยเพียง 13 ปี โจโฉเสียใจมาก จึงไปสู่ขอศพของบุตรสาวตระกูลเจินที่เสียชีวิตไปแล้วเช่นกัน มาจัดพิธีแต่งงาน และฝังศพไว้ด้วยกันอย่างสมเกียรติ
การแต่งงานขององค์ชายอี้เต๋อ (หลี่ฉงรุ่น) พระโอรสของพระเจ้าถังจงจงซึ่งถูกพระนางบูเช็กเทียนสั่งประหารชีวิตเมื่ออายุ 19 ปี โดยยังไม่มีพระชายา เมื่อพระเจ้าถังจงจงได้ครองราชย์จึงทรงจัดพิธีหมิงฮุนให้แก่องค์ชายอี้เต๋อ โดยให้แต่งกับบุตรสาวของ “เผยชุ่ย” ผู้ช่วยอธิบดีสำนักศึกษาหลวง ที่เสียชีวิตตั้งแต่ยังไม่ออกเรือน โดยนำร่างของบุตรสาวเผยชุ่ยมาฝังร่วมสุสานเดียวกับองค์ชายอี้เต๋อ ณ สุสานเฉียนหลิง
ปัจจุบันประเพณีหมิงฮุนนั้นถูกสั่งห้ามจากทางการจีนมาตั้งแต่ปี 2006 โดยเกิดจากความไม่สมดุลของจำนวนประชากรหญิงที่เสียชีวิตมีน้อยกว่าชาย ทำให้ความต้องการ "ศพเจ้าสาว" พุ่งสูงขึ้น จนเกิดเป็นตลาดมืด และคดีอาชญากรรมที่รัฐบาลจีนต้องปราบปรามอย่างหนัก เช่น แก๊งขโมยศพเจ้าสาวในมณฑลซานตง และซานซี ที่ปล้นสุสานลักลอบขุดศพหญิงสาวที่เพิ่งเสียชีวิตไปขายให้นายหน้าในราคาตั้งแต่ 18,000 ถึง 100,000 หยวน ขึ้นอยู่กับอายุ และความสดใหม่ของศพหรืออย่างการฆาตกรรมหญิงโสด และ/หรือหญิงผู้พิการทางสติปัญญาเพื่อนำศพไปขายเพื่อแต่งงานผี โดยมีมูลค่าสูงถึงหลักแสนหยวน ซึ่งทั้งหมดล้วนเป็นเรื่องละเอียดอ่อน และเปราะบางต่อคนเป็นในโลกยุคปัจจุบัน.
เรื่อง : หยก สถาพร

















