ชัยชนะเลือกตั้งกลางเทอมของเดโมแครต: ทรัมป์ถูกจำกัดบทบาทแค่ไหน และไทยต้องเตรียมรับแรงกระเพื่อมอะไรบ้าง

ชัยชนะสีน้ำเงินที่เกินความคาดหมาย
เดโมแครตคว้าเสียงข้างมากทั้งสองสภา โดยพลิกที่นั่งวุฒิสภามาจากรีพับลิกันอย่างน้อย 7 ที่ ทั้งที่รีพับลิกันเข้าสู่การเลือกตั้งด้วยเสียงข้างมาก 53 ต่อ 47 ที่นั่งที่พลิกมาสำเร็จอยู่ในแคนซัส ไอโอวา เท็กซัส โอไฮโอ เมน นอร์ทแคโรไลนา และเซาท์แคโรไลนา หลายแห่งเป็นรัฐที่ทรัมป์ชนะขาดในปี 2024
ปัจจัยหลักคือปากท้องของประชาชน ผลโพลระบุว่าเกือบ 9 ใน 10 ของผู้ลงคะแนนมองว่าค่าครองชีพเป็นปัจจัยสำคัญ และราวสองในสามโทษทรัมป์เรื่องราคาสินค้าแพง สงครามอิหร่านที่ลากยาวกว่าแปดเดือนและภาษีนำเข้าทำให้ความไม่พอใจรุนแรงขึ้น ทรัมป์เองยอมรับผ่าน Fox News ว่าเดโมแครต "ทำได้ดี" แต่ไม่ยอมรับตามสไตล์ว่านี่คือการลงโทษตัวเขาจากชาวอเมริกัน

นักการเมืองหน้าใหม่ที่น่าจับตา เข้าสู่สภาเป็นครั้งแรกด้วยความโดดเด่น
วุฒิสภา
* เจมส์ ทาลาริโก (เท็กซัส): เอาชนะเคน แพ็กซ์ตัน ผู้ที่ทรัมป์หนุนหลัง และยุติสถิติแพ้ระดับรัฐของเดโมแครตในเท็กซัสที่ยาวนานหลายสิบปี เขาเป็นเดโมแครตคนแรกที่ได้ที่นั่งวุฒิสภาเท็กซัสนับตั้งแต่ปี 1988
* อับดุล เอล-ซายิด (มิชิแกน): ประกาศชัยชนะเหนือไมค์ โรเจอร์ส และจะเป็นวุฒิสมาชิกมุสลิมคนแรกหากผลได้รับการยืนยัน
* เพ็กกี แฟลนาแกน (มินนิโซตา): เป็นสตรีชนเผ่าพื้นเมืองอเมริกันคนแรกที่ได้เป็นวุฒิสมาชิก
* อดัม แฮมิลตัน (แคนซัส): ชนะวุฒิสมาชิกโรเจอร์ มาร์แชลล์ และเป็นเดโมแครตคนแรกของรัฐในรอบเกือบศตวรรษ
* จอช ทูเร็ก (ไอโอวา): ชนะแอชลีย์ ฮินสัน ในรัฐที่ทรัมป์ชนะเมื่อปี 2024 ถึง 13 คะแนน
* ทรอย แจ็กสัน (เมน) ที่ล้มซูซาน คอลลินส์ นักการเมืองหญิงคนสำคัญของพรรค Republican และเป็นหนึ่งในบุคคลที่มีอิทธิพลต่อการเมืองในวุฒิสภาสหรัฐฯ มาอย่างยาวนาน
* แอนนี แอนดรูว์ส (เซาท์แคโรไลนา) ที่ชนะในรัฐบ้านเกิดของลินด์ซีย์ เกรแฮม อีกหนึ่งกการเมืองระดับอาวุโสของพรรค Republican และเป็นหนึ่งในบุคคลที่มีบทบาทสำคัญอย่างมากต่อการเมืองต่างประเทศและนโยบายความมั่นคงของสหรัฐฯ โดยเฉพาะในยุค Donald Trump
ผู้ว่าการรัฐ
* คีชา แลนซ์ บอตทอมส์ เป็นผู้ว่าการหญิงผิวดำคนแรกของสหรัฐฯ ที่จอร์เจีย
* จีนา ฮิโนโจซา ชนะเกร็ก แอบบอตต์ หนึ่งในนักการเมืองอนุรักษนิยมที่ทรงอิทธิพลที่สุดของสหรัฐอเมริกา และเป็นบุคคลสำคัญในฐานอำนาจของ Donald Trump โดยฮิโนโจซาจะเป็นผู้ว่าการหญิงละตินาคนแรกของรัฐเท็กซัส
* เอมี แอ็กตัน ชนะวิเวก รามาสวามี ที่โอไฮโอ
* ร็อบ แซนด์ ชนะที่ไอโอวา
สภาผู้แทนราษฎร
* เจ.ดี. ฟอร์ด ล้มวิกตอเรีย สปาร์ตซ์ ในเขตอินเดียนาที่ทรัมป์ชนะเกือบ 17 คะแนน
* ไอโอวาที่เคยมีแต่ ส.ส. รีพับลิกัน ได้ ส.ส. เดโมแครตถึงสามคน และบ็อบบี พูลิโด ชนะในเขตชายแดนเท็กซัส-เม็กซิโก
สิ่งที่คนกลุ่มนี้มีร่วมกันคือเป็นหน้าใหม่ที่ชนะในพื้นที่ที่เดโมแครตเคยถูกมองว่าไม่มีทางไปถึง การที่พวกเขาหาเสียงด้วยเรื่องค่าครองชีพมากกว่าเรื่องอุดมการณ์ จะเป็นตัวกำหนดว่าพรรคเลือกสู้ศึกไหนก่อน ฮาคีม เจฟฟรีส์ เตรียมเป็นประธานสภาผู้แทนฯ ผิวดำคนแรก โดยต้องผ่านการลงมติเมื่อสภาชุดใหม่เปิดประชุมวันที่ 3 มกราคม 2570

ทรัมป์ถูก "จำกัด" ได้แค่ไหนในความเป็นจริง

สิ่งที่เดโมแครตทำได้ทันที: คุมคณะกรรมาธิการ ออกหมายเรียก เรียกเอกสาร และจัดไต่สวนสาธารณะโดยไม่ต้องรอทำเนียบขาว รวมถึงขวางหรือชะลอการแต่งตั้งบุคคลระดับสูง เป้าหมายที่มีการพูดถึงได้แก่ธุรกิจครอบครัวทรัมป์ การทำสงครามอิหร่าน และแฟ้มเอปสตีน แอดัม สมิธ เตรียมสอบการตัดสินใจเข้าสู่สงครามอิหร่านที่เริ่มเมื่อ 28 กุมภาพันธ์โดยไม่ได้รับอนุมัติจากสภา

สิ่งที่ยังทำไม่ได้โดยง่าย

เสียงของเดโมแครตยังห่างไกลจาก 290 เสียงในสภาล่างและ 67 เสียงในวุฒิสภาที่ต้องใช้เพื่อล้มอำนาจยับยั้งของประธานาธิบดี ร่างกฎหมายส่วนใหญ่ยังติดเกณฑ์ 60 เสียงในวุฒิสภา และทรัมป์เคยประกาศว่าจะ "ยับยั้งทุกอย่าง" หากเดโมแครตชนะ มติตามกฎหมายอำนาจสงคราม ร่างกฎหมายถอนภาษีนำเข้า และการฟื้นอำนาจรัฐสภาด้านภาษี จึงมีโอกาสถูกยับยั้งสูง
ข้อสรุปคือ ทรัมป์ยังคุมนโยบายต่างประเทศและการค้าผ่านอำนาจฝ่ายบริหาร แต่ต้นทุนทางการเมืองของการใช้อำนาจนั้นสูงขึ้นมาก ทั้งจากการสอบสวน การคุมงบประมาณ และแรงกดดันจากเสียงของ ส.ส. รีพับลิกันที่เริ่มกลัวเลือกตั้งปี 2571 ฝ่ายสนับสนุนทรัมป์ก็มองว่าผลนี้คือวัฏจักรปกติของการเลือกตั้งกลางเทอม และการเมืองที่ติดขัดอาจเปิดทางให้ประนีประนอมในบางเรื่อง

ผลกระทบต่อไทย: ไม่ใช่การเปลี่ยนเกม แต่คือแรงกระเพื่อมที่ต้องรับมือ

1. การเจรจาการค้ายังต้องเดินหน้า ไทยและสหรัฐฯ ตกลงกรอบข้อตกลงการค้าแบบต่างตอบแทนเมื่อเดือนตุลาคม 2568 โดยไทยจะลดภาษีสินค้าสหรัฐฯ ราว 99% และสหรัฐฯ กำหนดภาษี 19% สำหรับสินค้าไทยที่เข้าเกณฑ์ ทรัมป์ส่งจดหมายถึงนายกฯ อนุทิน หวังให้ลงนามช่วงเยือนเอเชียเดือนนี้ รองนายกฯ สุพัชรี ธรรมเพชร ยืนยันว่าการเจรจาจะไม่หยุด เพราะทรัมป์ยังคุมอำนาจนโยบายการค้า และคาดว่าสหรัฐฯ จะยังใช้มาตรา 301 และ 232 ต่อไป ความเสี่ยงสำคัญคือ ภาษีที่ตั้งบนฐานกฎหมายเหล่านี้ตัดสภาออกจากสมการ ไทยจึงไม่ควรหวังว่าสภาจะช่วยลดภาษีให้

2. แรงกดดันเงินเฟ้อและพลังงาน ประเด็นที่ทำให้รีพับลิกันแพ้ก็กระทบไทยโดยตรง เงินเฟ้อไทยเดือนตุลาคมพุ่งถึง 3.9% เกินเป้าธนาคารแห่งประเทศไทย เป็นครั้งแรกในรอบกว่าสามปี หากสงครามอิหร่านยังไม่จบ ราคาน้ำมันและต้นทุนขนส่งจะยังกดดันเศรษฐกิจไทย แม้เดโมแครตจะพยายามผลักดันให้ยุติสงครามก็ตาม

3. ตลาดและเงินลงทุน ดร.อมรเทพ จาวะลา จาก CIMB Thailand มองว่านักลงทุนชอบความชัดเจน ตลาดหุ้นและทองขึ้น ผลตอบแทนพันธบัตรลง แต่ไม่ควรไล่ราคาเพราะอำนาจสงครามและการค้ายังอยู่ที่ทรัมป์ พร้อมเสนอให้ไทยเพิ่มแรงจูงใจด้านพลังงานสะอาด กฎระเบียบที่ชัดเจน และแรงงานทักษะ

สิ่งที่ไทยควรเตรียมตัวเพื่อรับแรงกระเพื่อม

* เร่งปิดข้อตกลงการค้าให้ได้ก่อนสภาชุดใหม่เปิด และออกแบบข้อตกลงให้ทนต่อความผันผวนของนโยบายทั้งสองฝั่ง
* กระจายตลาดส่งออก ไม่พึ่งสหรัฐฯ เพียงตลาดเดียว เพราะสหรัฐฯ ยังเป็นตลาดส่งออกใหญ่ที่สุดของไทย
* เตรียมกันชนต้นทุนพลังงานและเงินเฟ้อ ในประเทศ
* วางจุดยืนที่ไม่เอนข้าง ทั้งต่อทำเนียบขาวและรัฐสภา เพราะเดโมแครตที่คุมคณะกรรมาธิการเป็นผู้ตั้งคำถามเรื่องแรงงาน ห่วงโซ่อุปทาน และการเลี่ยงภาษีผ่านประเทศที่สาม ซึ่งเป็นประเด็นที่ประเทศในอาเซียนเคยถูกจับตา

บทสรุป

ผลการเลือกตั้งนี้ไม่ได้ทำให้ทรัมป์หมดอำนาจ แต่เปลี่ยนจังหวะการเมืองในวอชิงตันจากการสั่งการเป็นการต่อรองและการถูกตรวจสอบ สำหรับไทย โอกาสและความเสี่ยงอยู่ที่ความสามารถในการอ่านว่าอำนาจจริงอยู่ที่ใด คือการค้าและสงครามยังอยู่ในมือทำเนียบขาว ส่วนบรรยากาศการเมืองและงบประมาณอยู่ในมือรัฐสภา ผู้ที่เตรียมตัวรับทั้งสองสถานการณ์ได้จะเสียหายน้อยที่สุด

เรื่อง : กวิล นาวานุเคราะห์