วันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2367 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกอย่างเต็มรูปแบบ ขึ้นเถลิงถวัลยราชสมบัติเป็นพระมหากษัตริย์องค์ที่ 3 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ สืบราชประเพณีบรรพกษัตริย์โดยสมบูรณ์

โดยก่อนหน้านั้น พระองค์เสด็จขึ้นครองราชย์เมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม ในปีเดียวกัน ภายหลังการสวรรคตของพระราชบิดา พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 โดยทรงเป็นพระราชโอรสองค์ใหญ่ในเจ้าจอมมารดาเรียม ซึ่งประสูติเมื่อวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2330

ก่อนจะขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์ พระองค์ทรงรับราชการหลายตำแหน่งสำคัญ เช่น กำกับกรมท่า กรมตำรวจ และกรมพระคลังมหาสมบัติ ทรงดูแลศาลยุติธรรม เป็นแม่กองลูกขุน และประกอบกิจการค้าทางสำเภากับจีน สร้างรายได้เข้าท้องพระคลังอย่างมั่งคั่ง

ในรัชสมัยของพระองค์ ทรงฟื้นฟูพระพุทธศาสนา ส่งเสริมการศึกษาวิทยาการ ริเริ่มการค้าระหว่างประเทศผ่านพระราชไมตรี ทำให้เศรษฐกิจไทยเติบโตมั่นคง พระองค์เสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2393 สิริพระชนมายุ 67 พรรษา ทรงครองราชย์ยาวนานถึง 27 ปี