ค่าใช้จ่ายในการทำสงครามระหว่างสหรัฐฯ และอิสราเอลกับกับอิหร่าน

ความขัดแย้งที่ยืดเยื้อระหว่างสหรัฐฯ และอิสราเอล กับอิหร่านเข้าสู่ระยะใหม่เมื่อวันเสาร์ที่ 28 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา เมื่อสหรัฐฯ และอิสราเอลร่วมกันโจมตีทางอากาศโดยมุ่งเป้าไปยังอิหร่าน ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของความขัดแย้งทางทหารอย่างเปิดเผย ขณะที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐฯ ส่งสัญญาณว่าปฏิบัติการดังกล่าวอาจกินเวลาสี่ถึงห้าสัปดาห์

มาดูกันว่า วอชิงตันจะสามารถรักษาภาวะสงครามครั้งใหม่ในตะวันออกกลางได้หรือไม่ และสุดท้ายแล้วใครต้องเสียค่าใช้จ่ายเท่าใด การคาดการณ์ราคาต้นทุนรวมของสงครามครั้งนี้เป็นเรื่องยากมาก ซึ่งบรรดาผู้เชี่ยวชาญเตือนว่า ความท้าทายที่ยิ่งใหญ่กว่าอาจอยู่ที่จำนวนอาวุธยุทโธปกรณ์ที่ยังเหลืออยู่ในคลังเก็บของแต่ละฝ่าย

เมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ ประธานาธิบดีทรัมป์ยืนยันในวิดีโอความยาวแปดนาทีที่โพสต์บน Truth Social ว่าสหรัฐฯ ได้เข้าร่วมในสิ่งที่เขาเรียกว่า "ปฏิบัติการรบครั้งใหญ่" ภายในอิหร่าน ซึ่งต่อมากระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ ระบุว่า ปฏิบัติการนี้มีชื่อว่าปฏิบัติการ Epic Fury (ความพิโรธที่ยิ่งใหญ่) โดยประธานาธิบดีทรัมป์กล่าวว่า เป้าหมายคือ "เพื่อให้แน่ใจว่าอิหร่านจะไม่มีอาวุธนิวเคลียร์" เขากล่าวเสริมว่า “เราจะทำลายขีปนาวุธของพวกเขาและทำลายอุตสาหกรรมขีปนาวุธของพวกเขาให้ราบเป็นหน้ากอง ซึ่งมันจะถูกทำลายล้างอย่างสิ้นเชิง”

กองทัพสหรัฐฯ กล่าวว่าได้โจมตีเป้าหมายมากกว่า 1,250 แห่งในอิหร่านนับตั้งแต่เริ่มปฏิบัติการเมื่อวันเสาร์ ในแถลงการณ์แยกต่างหาก กองบัญชาการกลางของกองทัพสหรัฐฯ (CENTCOM) กล่าวว่าได้โจมตีและทำลายเรือรบอิหร่าน 11 ลำ รายงานระบุว่า ปฏิบัติการดังประกอบด้วยกับการโจมตีทางอากาศ ขีปนาวุธร่อนที่ยิงจากเรือ และการโจมตีที่สอดประสานในการทำลายล้างสิ่งอำนวยความสะดวกที่เกี่ยวข้องกับนิวเคลียร์ รวมถึงบุคคลสำคัญที่เชื่อมโยงกับหน่วยงานด้านการป้องกันประเทศของอิหร่าน

การโจมตีครั้งนี้ ทำให้ อยาตอลลาห์ อาลี คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดของอิหร่านซึ่งอยู่ในอำนาจมาตั้งแต่ปี 1989 ถูกสังหารด้วย เมื่อที่พำนักของเขาในกรุงเตหะรานถูกโจมตีและได้รับความเสียหายอย่างหนักในการโจมตีระลอกแรกของสหรัฐฯ และอิสราเอล เมื่อวันจันทร์ที่ 2 มีนาคมที่ผ่านมา ปรานาธิบดีทรัมป์ให้คำมั่นว่าจะทำสงครามต่อไปตราบเท่าที่จำเป็น แต่ได้บอกเป็นนัยว่า สงครามอาจยืดเยื้อไปหลายสัปดาห์ วันจันทร์ที่ 1 มีนาคม สภาเสี้ยววงเดือนแดงของอิหร่านระบุว่า มีผู้เสียชีวิต 555 คน ใน 130 จุดทั่วอิหร่าน

นับตั้งแต่ปี 2023 สหรัฐอเมริกาได้ใช้จ่ายเงินในอิสราเอลและตะวันออกกลางไปแล้วเท่าไร? จากรายงานต้นทุนสงคราม ปี 2025 ของมหาวิทยาลัยบราวน์ระบุว่า นับตั้งแต่วันที่ 7 ตุลาคม 2023 สหรัฐฯ ได้ให้ความช่วยเหลือทางทหารแก่อิสราเอลเป็นจำนวนเงินประมาณ 21.7 พันล้านดอลลาร์ นอกจากนี้ ผู้เสียภาษีชาวอเมริกันยังได้ให้เงินสนับสนุนปฏิบัติการของสหรัฐฯ เพื่อสนับสนุนอิสราเอลในการรบกับ เยเมน อิหร่าน และตะวันออกกลางโดยรวมเป็นจำนวน 9.65 พันล้านดอลลาร์ถึง 12.07 พันล้านดอลลาร์ ซึ่งทำให้ยอดรวมค่าใช้จ่ายของสหรัฐฯ ที่เกี่ยวข้องกับความขัดแย้งนี้อยู่ที่ระหว่าง 31.35 พันล้านดอลลาร์ ถึง 33.77 พันล้านดอลลาร์ และยังคงเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ

ระบบอาวุธใดบ้างที่ถูกนำมาใช้ในสงครามอิหร่าน? ตามรายงานของ CENTCOM ปฏิบัติการ Epic Fury เกี่ยวข้องกับระบบอาวุธมากกว่า 20 ระบบ ครอบคลุมทั้งทางอากาศ ทางทะเล ทางบก และระบบป้องกันขีปนาวุธ CENTCOM ระบุว่า มีการโจมตีเป้าหมายมากกว่า 1,000 แห่งในอิหร่าน โดยใช้ระบบต่าง ๆ มากกว่า 20 ระบบ ทั้งทางอากาศ ทางทะเล และทางบก รวมถึงระบบป้องกันขีปนาวุธด้วย “เป้าหมายของสหรัฐอเมริกาและอิสราเอลในขณะนี้คือการลดทอนหรือทำลายศักยภาพในการโจมตีของอิหร่านให้เร็วที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพื่อป้องกันไม่ให้อิหร่านก่อความเสียหายต่อไป เราต้องการหยุดการโจมตีเหล่านี้ หรืออย่างน้อยก็ลดทอนให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้” เควิน โดเนแกน อดีตผู้อำนวยการฝ่ายปฏิบัติการของ CENTCOM กล่าวกับอัลจาซีรา

ระบบอาวุธยุทโธปกรณ์บางส่วนได้แก่:
กำลังทางอากาศ: ปฏิบัติการครั้งนี้พึ่งพาการสนับสนุนทางอากาศจากสหรัฐฯ เป็นอย่างมาก ซึ่งรวมถึง:
เครื่องบินทิ้งระเบิด B-1 เครื่องบินทิ้งระเบิดล่องหน B-2 ถูกใช้โจมตีโครงสร้างพื้นฐานทางนิวเคลียร์และทางทหารที่สำคัญ เครื่องบินรบสเตลธ์ขั้นสูง F-35 Lightning II และ F-22 Raptor เครื่องบินขับไล่ F-15 ถูกใช้งานอย่างกว้างขวาง โดยสูญเสียไป 3 ลำในเหตุการณ์เหนือคูเวตเมื่อวันที่ 1 มีนาคม เครื่องบินรบ F-16 Fighting Falcon, F/A-18 Super Hornet และ A-10 Attacker ใช้ปฏิบัติการในภารกิจโจมตีและสนับสนุน EA-18G Growler: ใช้สำหรับการโจมตีทางอิเล็กทรอนิกส์และต่อต้านระบบป้องกันภัยทางอากาศของศัตรู และอากาศยานเตือนภัยและควบคุมล่วงหน้าทางอากาศ (AWACS): ทำหน้าที่บัญชาการ ควบคุม และบริหารจัดการพื้นที่การรบ และเครื่องบินขนส่งสินค้าและเครื่องบินเติมน้ำมัน: เครื่องบิน C-17 Globemaster, C-130 Hercules และเครื่องบินเติมน้ำมันทางอากาศต่าง ๆ สำหรับสนับสนุนระบบโลจิสติกส์

โดรนและระบบโจมตีระยะไกล ระบบไร้คนขับและปืนใหญ่จรวดก็เป็นส่วนหนึ่งของปฏิบัติการนี้ด้วย: โดรน LUCAS: ปฏิบัติการนี้ถือเป็นการใช้งานในการรบครั้งแรกของโดรน "ระบบโจมตีทางอากาศไร้คนขับราคาประหยัด" แบบบินทางเดียว ซึ่งได้รับการพัฒนาต่อยอดมาจากแบบแผนของอิหร่าน และโดรน MQ-9 Reaper สำหรับปฏิบัติภารกิจด้านการเฝ้าระวังและการโจมตีเป้าหมายอย่างแม่นยำ ระบบจรวดหลายลำกล้องเคลื่อนที่เร็ว M-142 (HIMARS) ขีปนาวุธนำวิถีโทมาฮอว์ก ซึ่งยิงจากเรือรบและเรือดำน้ำ

ระบบป้องกันขีปนาวุธ: ระบบขีปนาวุธสกัดกั้นแพทริออตและระบบ THAAD (Terminal High Altitude Area Defense): ใช้สำหรับสกัดกั้นขีปนาวุธและโดรนของอิหร่าน

กำลังทางทะเล ประกอบด้วย หมู่เรือบรรทุกเครื่องบินโจมตี 2 หมู่ (1)USS Gerald R Ford และ (2)USS Abraham Lincoln และเครื่องบินปราบเรือดำน้ำแบบ P-8 โพไซดอน ปฏิบัติภารกิจลาดตระเวนและสอดแนมทางทะเล

สงครามกับอิหร่านอาจทำให้สหรัฐฯ ต้องเสียค่าใช้จ่ายมากแค่ไหน? การคาดการณ์ต้นทุนทั้งหมดของปฏิบัติการทางทหารที่กำลังดำเนินอยู่นั้นเป็นเรื่องยาก ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่ายังเร็วเกินไปที่จะบอกว่าสงครามครั้งใหม่นี้อาจทำให้สหรัฐฯ ต้องเสียค่าใช้จ่ายไปเท่าใด “กระทรวงกลาโหมยังไม่ได้เปิดเผยข้อมูลนั้น ดังนั้นจึงทำได้เพียงคาดเดา… แต่มีหลายปัจจัยที่เกี่ยวข้อง และสามารถคาดเดาถึงต้นทุนของอาวุธยุทโธปกรณ์แต่ละชนิดได้ ทำให้สามารถคาดเดาถึงต้นทุนของการปฏิบัติการ การปฏิบัติการทางเรือได้” ดร.คริสโตเฟอร์ พรีเบิล นักวิจัยอาวุโส นักวิเคราะห์นโยบายต่างประเทศและความมั่นคงจาก สถาบัน Hudson (สถาบันวิจัยนโยบายสาธารณะ (think tank) ของสหรัฐอเมริกา ก่อตั้งในปี 1961 มีสำนักงานใหญ่ในกรุงวอชิงตัน ดี.ซี.) บอกกับสำนักข่าวอัลจาซีรา

รายงานจากสำนักข่าวอนาโดลูประเมินว่า สหรัฐฯ อาจใช้จ่ายเงินไปประมาณ 779 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ในช่วง 24 ชั่วโมงแรกของปฏิบัติการ Epic Fury การเตรียมการทางทหารก่อนการโจมตี ซึ่งรวมถึงการเคลื่อนย้ายเครื่องบิน การส่งเรือรบมากกว่าสิบลำ และการระดมกำลังในภูมิภาค คาดว่าจะใช้งบประมาณเพิ่มเติมอีก 630 ล้านดอลลาร์สหรัฐ จากข้อมูลของศูนย์เพื่อความมั่นคงแห่งอเมริกาใหม่ (Center for New American Security) ระบุว่า การปฏิบัติการของกลุ่มเรือบรรทุกเครื่องบินโจมตี เช่น เรือ USS Gerald R Ford มีค่าใช้จ่ายประมาณ 6.5 ล้านดอลลาร์ต่อวัน

แต่ ดร.พรีเบิลชี้ว่า สิ่งที่น่ากังวลมากกว่าอาจไม่ใช่ความยั่งยืนทางการเงิน แต่เป็นจำนวนอาวุธยุทโธปกรณ์ที่ยังเหลืออยู่ในคลังเก็บ “ในแง่ของต้นทุนแล้ว สหรัฐฯ มีงบประมาณด้านกลาโหมหนึ่งล้านล้านดอลลาร์ และมีการขอเพิ่มเป็น 1.5 ล้านล้านดอลลาร์ ซึ่งเป็นตัวเลขที่น่าตกใจ แต่ประธานาธิบดีทรัมป์ได้ให้สัญญาไว้” ดร.พรีเบิลกล่าว “ดังนั้น เงินหนึ่งล้านล้านดอลลาร์ซึ่งเป็นจำนวนเงินมหาศาล คำถามคือเกี่ยวกับจำนวนอาวุธที่มีอยู่ในคลังแสงของสหรัฐฯ โดยเฉพาะอย่างยิ่งขีปนาวุธสกัดกั้น เช่น ขีปนาวุธแพทริออต หรือ SM-6 ซึ่งเป็นขีปนาวุธมาตรฐานที่ใช้สกัดกั้นขีปนาวุธข้ามทวีป” ดร.พรีเบิลเตือนว่า อัตราการสกัดกั้นที่สูงเช่นนี้ไม่สามารถคงอยู่ได้ตลอดไป เขากล่าวว่า “เป็นเรื่องสมเหตุสมผลที่จะคาดเดาว่า อัตราการปฏิบัติงานในขณะนี้ ในแง่ของจำนวนการสกัดกั้นนั้น ไม่สามารถดำเนินต่อไปได้เรื่อยๆ อย่างแน่นอน และอาจไม่สามารถดำเนินต่อไปได้นานเกินกว่าสองสามสัปดาห์”

ดร.พรีเบิลยังตั้งข้อสังเกตว่า ความกังวลที่คล้ายกันนี้เคยเกิดขึ้นในช่วงความขัดแย้ง 12 วันกับอิหร่านในเดือนมิถุนายน ซึ่งมีการคาดการณ์ว่าทั้งกองกำลังสหรัฐฯ และอิสราเอลกำลังขาดแคลนขีปนาวุธสกัดกั้น แม้ว่าอาจมีการเติมสต็อกขีปนาวุธบางส่วนแล้ว แต่ขีปนาวุธสกัดกั้นก็ถูกจัดสรรไว้สำหรับสมรภูมิอื่น ๆ ด้วยเช่นกัน “ขีปนาวุธสกัดกั้นเหล่านี้บางส่วนมีจุดประสงค์ที่จะส่งไปยังยูเครนเพื่อรับมือกับการโจมตีของรัสเซีย บางส่วนถูกนำไปใช้ในเอเชีย ในภูมิภาคอินโด-แปซิฟิก พวกมันจะมีความสำคัญในกรณีฉุกเฉินที่เกิดขึ้นที่นั่น” เขากล่าว “ดังนั้น การถอนอาวุธเหล่านั้นออกจากพื้นที่ดังกล่าวจึงเป็นเรื่องที่น่ากังวล” และการผลิตชิ้นส่วนทดแทนไม่ได้สามารถทำได้ขึ้นทันที “ขีปนาวุธแพทริออตหรือ SM-6 เป็นอุปกรณ์ที่ซับซ้อนมาก” ดร.พรีเบิลกล่าวเสริม “พวกเขาไม่สามารถผลิตออกมาเป็นร้อยหรือพันชิ้นต่อวัน เพราะนั่นไม่ใช่จังหวะในการผลิตแบบปกติ”

สำหรับอิสราเอลมีค่าใช้จ่ายในการสกัดกั้นขีปนาวุธ จรวด และโดรน 3 ระดับ เริ่มด้วย (1) Iron Dome สำหรับระยะใกล้: จรวดและปืนค. มีคชจ. ครั้งละประมาณ 40,000 – 100,000 ดอลลาร์สหรัฐ ต่อมาคือ (2) David's Sling สำหรับระยะกลาง: ขีปนาวุธนำวิถีและขีปนาวุธทางยุทธวิธี มีคชจ. ครั้งละประมาณ 700,000 – 1,000,000 ดอลลาร์สหรัฐดอลลาร์สหรัฐ และ (3) Arrow อันเป็นด่านสุดท้าย สำหรับสกัดกั้นในระยะไกล: ขีปนาวุธทางยุทธศาสตร์ มีคชจ. ครั้งละประมาณ 1,500,000 – 3,000,000 ดอลลาร์สหรัฐ สำหรับ Arrow2 สกัดกั้นในชั้นบรรยากาศ และ ประมาณ 2,000,000 – 4,000,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ สำหรับ Arrow3 ซึ่งสามารถสกัดกั้นขีปนาวุธได้ตั้งแต่นอกชั้นบรรยากาศ

ต้นทุนโดยประมาณสำหรับขีปนาวุธและโดรนของอิหร่านโดยอิงจากการประเมินของหน่วยงานวิเคราะห์ด้านกลาโหมล่าสุด (ตัวเลขจริงอาจแตกต่างกันอย่างมาก ขึ้นอยู่กับรุ่น ชุดการผลิต ราคาการส่งออก และไม่ว่าต้นทุนจะรวมถึงการวิจัยและพัฒนาหรือเพียงแค่ต้นทุนการผลิตต่อหน่วย):
โดรนโจมตีพื้นฐานของอิหร่านราคาประมาณ20,000–50,000 ดอลลาร์สหรัฐฯรุ่นที่ซับซ้อนกว่าราคา 50,000–100,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ ขึ้นไป

ขีปนาวุธของอิหร่าน อิหร่านผลิตขีปนาวุธหลายประเภท (ระยะสั้น ขีปนาวุธร่อน ขีปนาวุธข้ามทวีป): ขีปนาวุธนำวิถี/ขีปนาวุธร่อนระยะสั้น ข้อมูลจากการเปิดเผยแหล่งที่มาบ่งชี้ว่าราคาต่อขีปนาวุธหนึ่งลูกอยู่ที่อย่างน้อย 100,000 ดอลลาร์ ถึงหลายแสนดอลลาร์สำหรับระบบอย่างเช่น Fateh-110 ส่วนระบบขีปนาวุธขนาดใหญ่หรือล้ำสมัยกว่า จากการประเมินระบุว่า ขีปนาวุธบางประเภทของอิหร่านมีราคาตั้งแต่300,000 ดอลลาร์ไปจนถึงประมาณ 1 ล้านดอลลาร์ขึ้นไปต่อลูกสำหรับขีปนาวุธร่อน
หมายเหตุ ต่างจากโดรน ต้นทุนต่อหน่วยของขีปนาวุธอิหร่านไม่ได้ถูกเปิดเผยอย่างเปิดเผย และขึ้นอยู่กับรุ่น เครื่องยนต์ ระบบนำทาง ฯลฯ

จากบทวิเคราะห์ที่อ้างอิงกันอย่างแพร่หลายเกี่ยวกับการโจมตีของอิหร่านในอดีต โดรนประมาณ 170 ลำ ราคาลำละประมาณ 35,000 ดอลลาร์สหรัฐ ขีปนาวุธร่อน 30 ลูก ราคา ลูกละประมาณ 1 ล้านดอลลาร์ สหรัฐ ขีปนาวุธ 120 ลูก ราคาลูกละ ประมาณ 110,000 ดอลลาร์สหรัฐ ดังนั้น ค่าใช้จ่ายรวมโดย ประมาณของอาวุธยุทโธปกรณ์ของอิหร่านในการโจมตีแต่ละครั้งอยู่ที่ประมาณ 49 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เรื่องนี้มีความสำคัญ เพราะความไม่สมดุลของต้นทุน โดยฝ่ายป้องกันมักใช้ขีปนาวุธสกัดกั้นราคาแพง (Patriot, THAAD) ซึ่งมีราคาหลายแสนถึงหลายล้านดอลลาร์ต่อการยิงหนึ่งครั้ง เพื่อสกัดกั้นโดรนและขีปนาวุธของอิหร่านที่มีราคาค่อนข้างถูก ทำให้เกิดผลกระทบด้านต้นทุนเชิงยุทธศาสตร์ในระยะยาว

เปิด 2 ฉากทัศน์และทางรับมือ สงคราม ‘สหรัฐ-อิหร่าน’ เขย่า ศก.ไทย ระยะสั้น ‘น้ำมัน’ ยังไม่ขาดแคลน

นักวิชาการธรรมศาสตร์ ประเมิน 2 ฉากทัศน์ตะวันออกกลาง “ยกระดับสู่สงครามเต็มรูปแบบ-สงครามยืดเยื้อยาวนาน” กระทบเศรษฐกิจไทยแตกต่างกัน ระบุยิ่งยืดเยื้อจะเจ็บหนักกันทุกฝ่าย สหรัฐฯ เสี่ยงจะถูกโดดเดี่ยวทั้งเศรษฐกิจและการเมืองระหว่างประเทศ แนะรัฐบาลรับมือ ไม่ควรใช้มาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจด้วยการแจกเงิน แต่ควรสร้างการจ้างงานแทน ยืนยัน “สถานการณ์น้ำมันไทย” ยังอยู่ในระดับที่รับมือได้ในระยะสั้น แต่หากสงครามยืดเยื้อหรือขยายความรุนแรง อาจเกิดปัญหาการขาดแคลนน้ำมัน

ผศ. ดร.เกียรติอนันต์ ล้วนแก้ว อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (มธ.) เปิดเผยว่า จากสถานการณ์การสู้รบระหว่างสหรัฐอเมริกากับอิหร่าน กำลังทำให้เศรษฐกิจไทยเผชิญความท้าทายอย่างหนัก และอยู่บนจุดตัดที่จะส่งผลกระทบแตกต่างกันตามสถานการณ์ที่เป็นไปได้ใน 2 ทาง ได้แก่ 1. สงครามรุนแรงขึ้นกว่าเดิมจนกลายเป็นสงครามเต็มรูปแบบ (Full-scale war) 2. สงครามรุนแรงในระดับเท่าเดิม แต่ระยะเวลายืดเยื้อยาวนาน

สำหรับกรณีแรกคือ สถานการณ์ยกระดับเป็นสงครามเต็มรูปแบบ จะนำไปสู่การชะงักงันของเศรษฐกิจโลก และจะทำให้เศรษฐกิจไทยที่การเติบโตไม่ค่อยสูงอยู่แล้วแย่ลงกว่าเดิม เพราะ 2 ใน 3 ของเศรษฐกิจไทยขึ้นอยู่กับเศรษฐกิจโลก ขณะที่การใช้มาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจจะทำได้ยาก รวมถึงการเปิดตลาดการค้าใหม่ๆ ในสถานการณ์ที่โลกกำลังทำสงครามก็เป็นไปได้ยาก การลงทุนจะชะลอตัวลง ค่าเงินจะผันผวนมากขึ้นจากเงินที่ไหลเข้าออกเร็วขึ้น

“ผลกระทบที่เห็นชัดๆ ในขณะนี้คือราคาน้ำมันที่ปรับตัวเพิ่มสูงขึ้น จำนวนนักท่องเที่ยวที่ลดลง และหลังจากนี้การส่งออกก็จะชะลอตัวลงตามไป ซึ่งในอนาคตหากสถานการณ์ยกระดับกลายเป็นสงครามเต็มรูปแบบก็จะยิ่งน่ากลัว คือรายได้จะไม่โตแต่ค่าครองชีพผู้คนจะเพิ่มสูงขึ้น และจะยิ่งทำให้คนรายได้น้อยลำบากมาก จะบอกให้เป็นหนี้เพิ่มก็ไม่ได้เพราะทุกวันนี้หนี้ครัวเรือนก็สูงถึง 90% ของจีดีพี (ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ) สุดท้ายปัญหาสังคมก็จะตามมา” ผศ. ดร.เกียรติอนันต์ กล่าว

สำหรับกรณีที่สองคือ ความรุนแรงของสงครามไม่ได้มากขึ้น จำกัดอยู่เฉพาะพื้นที่ตะวันออกกลางเพียงอย่างเดียว แต่ยืดเยื้อยาวนานออกไป 2 – 3 ปี ซึ่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจไทยจะไม่รุนแรงเท่ากรณีแรก เพราะโลกจะเกิดเส้นทางการค้าขายใหม่ที่มองข้ามพื้นที่ความขัดแย้งเหล่านี้ไปได้ แต่ก็อาจทำให้ไทยประสบปัญหาในเรื่องการทำตลาด ค่าใช้จ่ายในการขนส่ง รวมถึงเส้นทางการขนส่งที่การเปลี่ยนกองเรือ และการวางแผนการส่งสินค้าต้องเปลี่ยนตามไปด้วย

อย่างไรก็ตาม ส่วนตัวเชื่อว่าสงครามไม่น่าจะขยายวงกว้างมากไปกว่านี้ ความเข้มข้นของการต่อสู้ยังเป็นการยิงและรอดูท่าทีกัน แต่นั่นก็ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีโอกาสที่จะขยายตัว แต่กว่าจะไปถึงจุดนั้นโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา ก็คงโดนแรงต้านเยอะหากจะนำสหรัฐฯ ไปสู่การทำสงครามเต็มรูปแบบ เพราะนอกจากจะทำให้เศรษฐกิจชะงักแล้ว ยังจะเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดการก่อการร้ายในประเทศรุนแรงเพิ่มขึ้นด้วย ดังนั้น ถ้าไม่เกิดอุบัติเหตุหรือมีปัจจัยที่คาดไม่ถึง สงครามระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่านคงไปไม่ถึงจุดที่เป็นสงครามเต็มรูปแบบ และส่วนตัวคิดว่าเป็นไปไม่ได้ที่สงครามจะจบลงใน 4-5 สัปดาห์ ตามที่ทรัมป์ระบุ และสุดท้ายหากผ่านไป 4-5 สัปดาห์ แล้วยังไม่จบ ความกดดันก็จะกลับมาอยู่ที่สหรัฐฯ และจะเริ่มถูกตั้งคำถาม

“ยิ่งสงครามยืดเยื้อทุกฝ่ายจะเจ็บหนัก โดยเฉพาะสหรัฐฯ เพราะคู่ค้าจะไม่เอาด้วย และสุดท้ายสหรัฐฯ จะโดดเดี่ยวทั้งทางเศรษฐกิจและการเมืองระหว่างประเทศ เพราะก่อนหน้านี้หลายประเทศไม่พอใจเรื่องมาตรการทางภาษีของทรัมป์อยู่แล้ว และรอบนี้เหมือนฟางเส้นสุดท้ายของความอดทนที่มีต่อสหรัฐฯ จะขาดลงไปได้ ซึ่งถึงตอนนั้นภาพที่เกิดขึ้นคือจะเกิดการรวมตัวกันใหม่ และการแข็งข้อต่อสหรัฐฯ อย่างประเทศสเปนตอนนี้ก็ไม่เอาด้วยแล้ว หรือหลายประเทศในยุโรปก็เริ่มสงวนท่าทีจากเดิมที่ดูเหมือนว่าจะช่วยสหรัฐฯ เต็มที่ ตอนนี้ก็ชะลอลงมา จากจุดนี้น่าจะทำให้สหรัฐฯ ต้องระวังค่อนข้างมากถ้าจะทำให้สถานการณ์ไปไกลกว่านี้” ผศ. ดร.เกียรติอนันต์ ระบุ

นักวิชาการธรรมศาสตร์ กล่าวว่า ที่สุดแล้วไม่ว่าอนาคตจะไปในแนวทางใด เศรษฐกิจไทยก็จะได้รับผลกระทบหมด ดังนั้น สิ่งที่รัฐบาลควรจะทำเพื่อรับมือ คือ ไม่ควรใช้มาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจโดยใช้การแจกเงินให้กับประชาชน แต่ควรเป็นการรักษาการจ้างงาน และสร้างการจ้างงาน ที่มีแผนที่ชัดเจน เช่น ช่วงไหนการส่งออกทำได้น้อยหรือต้นทุนของไทยสู้ประเทศอื่นไม่ได้ รัฐบาลอาจมีการช่วยอุดหนุนในการจ่ายเงินเดือนให้พนักงานที่เสี่ยงจะตกงานจากการถูกเลิกจ้างในสัดส่วนคนละครึ่งกับบริษัท หรือแบ่งเป็นปีนี้ช่วย 50% ปีหน้าช่วย 25% เป็นขั้นบันได เพราะตอนนี้การรักษาการจ้างงานถือเป็นสิ่งสำคัญมาก เนื่องจากทำให้เกิดความมั่นคง และมั่นใจในเศรษฐกิจ อันจะนำไปสู่ความกล้าในการใช้จ่ายเงิน ซึ่งจะช่วยให้เศรษฐกิจขับเคลื่อนและประคองตัวต่อไปได้

“ศักยภาพทางการคลังของประเทศสามารถทำแบบนี้ได้มากกว่า (อุดหนุนเงินเพื่อรักษาการจ้างงาน) เพราะจะมีการหมุนเวียนกลับมาในรูปแบบภาษีนิติบุคคลจากบริษัท และถ้ามีการทำควบคู่กับการหาตลาดเท่าที่หาได้ก็จะช่วยได้เยอะ และเป็นการทำตลาดเชิงรุกด้วย แม้แต่ในตะวันออกกลางเองการทำสงครามก็ทำให้เจอปัญหาในเรื่องอาหารและอุปโภคบริโภค พวกนี้เป็นโอกาสของไทยเหมือนกัน หรือแม้แต่การส่งเสริมพื้นที่ให้คนมีรายได้เยอะสามารถขอวีซ่าในการมาอยู่ประเทศไทยได้นานขึ้น เม็ดเงินก็จะถูกนำมาหมุนเวียนใช้จ่ายในประเทศไทยได้เหมือนกัน” นักวิชาการธรรมศาสตร์ กล่าว

เมื่อถามถึงสถานการณ์ความเพียงพอของปริมาณน้ำมันของไทยว่ามีความน่าเป็นห่วงหรือไม่ ผศ. ดร.เกียรติอนันต์ กล่าวว่า ขณะนี้ไทยมีน้ำมันสำรองประมาณ 45-60 วัน แต่ไม่ได้หมายความว่าหลังจากนั้นแล้วจะหาไม่ได้ เพราะแหล่งพลังงานทั้งโลกมีอยู่หลายแหล่ง ถ้ามีความจำเป็นจริงๆ ไทยยังสามารถหาซื้อได้ และเชื่อว่ากลไกตลาดจะทำให้มีทางออกในเรื่องนี้ อีกทั้งไทยยังมีมาตรการในการรองรับผลกระทบอยู่แล้ว เชื่อว่ารัฐบาลไม่ปล่อยให้ไปสู่จุดที่น้ำมันขาดแคลนแน่ๆ แม้ราคาอาจจะแพงขึ้นก็ตาม สิ่งที่ต้องกังวลคือราคาน้ำมันที่สูงขึ้นจะส่งผลต่อค่าครองชีพ และหากเหตุการณ์ยืดเยื้อและขยายความรุนแรงขึ้นกว่านี้ อาจเกิดการขาดแคลนน้ำมันอย่างรุนแรงได้ การเตรียมความพร้อมสำหรับกรณีนี้จึงมีความสำคัญมาก ไม่แพ้การแก้ปัญหาระยะสั้น

ทำความเข้าใจ ทำไมสงครามรอบนี้กระทบวิกฤตน้ำมันของไทย

สงครามระหว่างสหรัฐกับอิหร่านรอบนี้ทำให้เราเรียนรู้อะไรได้หลายๆสิ่ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องของพลังงานน้ำมัน วันนี้เอย่าจะมาเล่าเรื่องวิกฤตพลังงานของไทยรอบนี้ให้ทุกท่านทำความเข้าใจถึงสถานการณ์ที่แท้จริงก่อน แล้วค่อยมาดูว่าความจริงเรานั้นควรจะอยู่กับวิกฤตนี้อย่างไร

ณ วันนี้เราต้องบอกว่าอิหร่านไม่ใช่ประเทศหมูในอวยของสหรัฐที่คิดว่าจะเอาระเบิดไปหย่อนหัวแล้วลากตัวผู้นำออกมาได้ เพราะนี่ได้พิสูจน์แล้วว่า สิ่งที่อิหร่านมีนอกจากอาวุธแล้ว อิหร่านยังมีพันธมิตรที่ดีที่พร้อมจะเป็นหูตาให้เวลาโดนนักเลงโลกรังแก และเชื่อได้เลยว่าสงครามนี้อาจจะทวีคูณความเสียหายไปมากกว่านี้อีกหลายเท่าจนต้องบีบให้ประเทศอีกหลายๆประเทศต้องเลือกข้างก็เป็นได้

กลับมาที่ไทย จากที่ท่าน สว. หญิงท่านหนึ่งได้ออกมาจั่วหัวว่า ประเทศไทย ยังไม่มี “คลังน้ำมันสำรองเชิงยุทธศาสตร์ของรัฐ” (Strategic Petroleum Reserve) แบบหลายประเทศ จนกลายเป็นประเด็นในโซเชียลไปทั่ว เอย่าก็อยากจะย้ำคำตอบของท่านอนุทินอีกครั้งว่า ไทยมีคลังน้ำมันสำรองเชิงยุทธศาสตร์รัฐอยู่แล้วคะ แต่เราไม่ได้มีคลังน้ำมันสำรองเชิงยุทธศาสตร์เต็มรูปแบบ แต่ไทยเราใช้ระบบที่เรียกว่า Legal Reserve คือให้เอกชนเป็นผู้เก็บขั้นต่ำตามกฎหมาย ภายใต้การกำกับของกระทรวงพลังงาน และ กรมธุรกิจพลังงาน เพื่อลดภาระการสร้างที่เก็บของไทยเอง เพราะจากข้อมูลที่เอย่าไปหามา ประเทศที่ลงทุนทำคลังน้ำมันสำรองเชิงยุทธศาสตร์ของรัฐ หรือเรียกว่า Strategic Petroleum Reserve หรือ SPR นั้นต้องลงทุนนับแสนล้านบาทในการทำที่เก็บ ซึ่งประเทศที่เลือกใช้ระบบ SPR นี้ ส่วนใหญ่เป็นประเทศที่ต้องพึ่งพาการนำเข้าน้ำมัน 100% หรือเป็นประเทศที่มีความเสี่ยงด้านภูมิรัฐศาสตร์

กลับมาที่ตรงนี้ว่าแล้วไทยไม่เสี่ยงหรือ ณ วันนี้ เอย่าจะขอตอบจากข้อมูลที่หามาได้ให้ทราบนะคะ ณ ตอนนี้ประเทศไทยพึ่งพาน้ำมันนำเข้า 80% และอีก 20% เป็นการขุดเจาะในไทยเอง ซึ่งน้ำมันทั้งหมดที่นำเข้าเป็นน้ำมันดิบเพราะไทยมีโรงกลั่นของตัวเอง อีกทั้งในไทยเราสามารถผลิตน้ำมันดิบในประเทศได้ประมาณ 120,000–150,000 บาร์เรลต่อวัน จากแหล่งทั้งบนบกและในทะเล รวมถึงกลั่นน้ำมันได้วันละ 1.2–1.3 ล้านบาร์เรลต่อวัน ซึ่งมากที่สุดในอาเซียนขณะนี้ และนี่ถึงเป็นข้อบ่งบอกว่าถ้าเราไม่ประหยัดน้ำมันกันเลย ใช้น้ำมันแบบสุรุ่ยสุร่าย เราจะมีน้ำมันสำรองใช้กันไปอีก 60-65 วันตามคำที่ท่านอนุทินกล่าวนั่นเอง

คำถามต่อมาคือ แล้วไทยเราต้องกังวลกับวิกฤตน้ำมันครั้งนี้หรือ เอย่าขอตอบให้ทราบคำว่าน้ำมันดิบที่เรานำเข้าส่วนใหญ่มาจาก สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ประมาณ 43% ของปริมาณทั้งหมดและอีก 14% มาจากซาอุดิอาระเบีย พูดง่ายๆน้ำมัน 80% ที่เรานำเข้ามานั้น 57% ของน้ำมันนำเข้ามาจากประเทศที่เป็นมิตรกับสหรัฐอเมริกาและต้องขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุชเท่านั้น ถามว่าถ้าเราขนส่งไม่ผ่านช่องแคบฮอร์มุชทำได้ไหม คำตอบคือได้คะแต่ราคาจะเพิ่มขึ้นเกือบเท่าจากราคาที่ขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุชและน้ำมันที่ไม่ผ่านช่องแคบนี้จะขนส่งได้ในปริมาณที่จำกัด ซึ่งไม่เหมาะกับการซื้อน้ำมันในจำนวนมาก

ณ วันนี้เราอาจจะยังไม่ได้เผอิญถึงวิกฤตการขาดแคลนพลังงานที่แท้จริงและจากสถานการณ์ที่อิหร่านยิงเรือมยุรีนารีของไทยก็เป็นการส่งสัญญาณแล้วว่าแม้ไทยจะบอกว่าเป็นกลางในสงครามครั้งนี้ มันไม่ได้มีอยู่จริงเพราะอิหร่านก็คงร็สึกเสมอมาว่าไทยมีความโปรอเมริกาอยู่แม้ว่าไทยเราจะไม่ได้เป็นขี้ข้าอเมริกาเต็มตัวแบบหลายๆประเทศในอาเซียนก็ตาม การเดินเกมส์การทูตครั้งนี้จึงมีความสำคัญมากถึงความอยู่รอดของไทย และเอย่าจะขอส่งสัญญาณไปถึงผู้มีอำนาจของรัฐบาลไทยนะคะ อย่างการเล่นเป็นนกสองหัวของผู้นำอินเดียอย่าง Narendra Modi ในการจะรักษาสมดุลและสัมพันธภาพทั้งกับสหรัฐและรัสเซียไว้ แต่รัสเซียไม่เล่นด้วยเลยตัดส่วนลดพิเศษราคาน้ำมันที่อินเดียเคยได้ไปเสียอย่างนั้น ดังนั้น Siamese Talk ในอดีตอาจจะไม่สามารถใช้ได้แล้วในการศึกครั้งนี้ก็เป็นได้ดังตัวอย่างที่อินเดียทำไว้และรัสเซียก็เชือดไก่ให้ลิงดูเป็นขวัญตาว่าการทรยศจะได้รับผลอย่างไร

ความสัมพันธ์ทางทหารไทย-สหรัฐฯ vs. ผลกระทบจากสงครามสหรัฐ-อิหร่าน 2026

พันธมิตรในยุคพายุพัดกระหน่ำ

สายสัมพันธ์ที่หยั่งรากลึก
ประเทศไทยและสหรัฐอเมริกามีความสัมพันธ์ทางการทูตต่อเนื่องนับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2376 นับเป็นมิตรภาพที่ยาวนานที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หัวใจของความสัมพันธ์นี้ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมาคือความร่วมมือด้านการทหารและความมั่นคง ซึ่งได้ถูกวางรากฐานขึ้นในช่วงสงครามเย็นอันเป็นยุคที่ทั้งสองประเทศร่วมกันต่อต้านการแผ่ขยายของลัทธิคอมมิวนิสต์ในภูมิภาค
ในบริบทปัจจุบัน ณ เดือนมีนาคม พ.ศ. 2569 เมื่อสงครามระหว่างสหรัฐอเมริกา-อิสราเอลกับอิหร่านปะทุขึ้นอย่างเต็มรูปแบบนับตั้งแต่วันที่ 28 กุมภาพันธ์ ความสัมพันธ์ดังกล่าวได้เดินทางมาถึงจุดหัวเลี้ยวหัวต่อที่สำคัญยิ่ง ใดๆDigest จึงอยากชวนคนอ่านมาทบทวนโครงสร้างความร่วมมือทางทหารไทย-สหรัฐฯ และลองมองความเสี่ยงเชิงยุทธศาสตร์ที่ไทยต้องเผชิญในความขัดแย้งที่กำลังเขย่าตะวันออกกลางกันอยู่ตอนนี้ดูนะครับ

โครงสร้างความร่วมมือทางทหาร
อย่างแรก มาลองดูที่สถานะพันธมิตรและกรอบความร่วมมือกันก่อน
ไทยได้รับสถานะ "พันธมิตรนอก NATO" ที่สำคัญที่สุด (Major Non-NATO Ally: MNNA) จากสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นกรอบทางกฎหมายที่เปิดทางให้ไทยเข้าถึงอาวุธยุทโธปกรณ์ เทคโนโลยีทางทหาร และความช่วยเหลือด้านความมั่นคงในระดับพิเศษ ความสัมพันธ์นี้ตั้งอยู่บนเสาหลักสามประการได้แก่ การฝึกร่วม การถ่ายทอดยุทโธปกรณ์ และการแลกเปลี่ยนข่าวกรอง

อย่างที่สอง การฝึกคอบร้าโกลด์ ซึ่งนับเป็นเสาหลักแห่งความร่วมมือของทั้งสองประเทศ
การฝึกร่วมและผสม "คอบร้าโกลด์" (Cobra Gold) ซึ่งจัดขึ้นเป็นประจำทุกปีในประเทศไทย คือหนึ่งในการฝึกทางทหารที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยในปี พ.ศ. 2568 นับเป็นครั้งที่ 44 มีประเทศเข้าร่วมหลักถึง 7 ประเทศ ได้แก่ ไทย สหรัฐอเมริกา สิงคโปร์ อินโดนีเซีย ญี่ปุ่น สาธารณรัฐเกาหลี และมาเลเซีย โดยในปี พ.ศ. 2569 การฝึกคอบร้าโกลด์ 2026 ก็สำเร็จลุล่วงด้วยดีเช่นเดิม
การฝึกในปีหลัง ๆ ได้ยกระดับความซับซ้อนขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ภายใต้แนวคิด Combined Joint All Domain Operations (CJADO) ซึ่งครอบคลุมการปฏิบัติการร่วมในทุกมิติทั้งทางบก ทางทะเล ทางอากาศ ไซเบอร์ และอวกาศ นับเป็นการเตรียมพร้อมสำหรับสงครามรูปแบบใหม่ที่ซับซ้อนมากกว่าในอดีต

ประเด็นที่สาม การถ่ายทอดยุทโธปกรณ์และงบประมาณสนับสนุน
ข้อมูลจากสำนักงานความร่วมมือด้านความมั่นคงกลาโหมสหรัฐอเมริกา (DSCA) เผยว่าไทยสั่งซื้ออาวุธยุทโธปกรณ์จากสหรัฐฯ สะสมมูลค่ากว่า 2.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ รายการสำคัญประกอบด้วยเฮลิคอปเตอร์ UH-60L Black Hawk มิสไซล์ RGM-84L Harpoon Block II มิสไซล์ Evolved Sea Sparrow รวมถึงอาวุธปืนและกระสุนต่าง ๆ
ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2569 สหรัฐฯ ยังอนุมัติเงินสนับสนุนกองทัพบกไทยมูลค่ากว่า 100 ล้านดอลลาร์ เพื่อเสริมสร้างเสถียรภาพชายแดน ปราบปรามขบวนการสแกมเมอร์ และขยายขีดความสามารถของยานเกราะสไตรเกอร์ ซึ่งเป็นสัญญาณชัดเจนว่าวอชิงตันยังคงมองไทยเป็นหุ้นส่วนยุทธศาสตร์ที่สำคัญ

สงครามสหรัฐ-อิหร่าน 2026: มองภูมิทัศน์แห่งความขัดแย้ง

เส้นทางสู่ Operation Epic Fury
ก่อนจะถึงสงครามเต็มรูปแบบในปัจจุบัน ความตึงเครียดระหว่างสหรัฐฯ-อิสราเอล กับอิหร่านสะสมมาเป็นลำดับ โดยมีจุดเปลี่ยนสำคัญในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2568 เมื่อสหรัฐฯ และอิสราเอลร่วมกันโจมตีอิหร่านในสงคราม 12 วัน (Twelve-Day War) ซึ่งเป้าหมายหลักคือโครงสร้างพื้นฐานนิวเคลียร์และระบบป้องกันทางอากาศ แม้สงครามจบลงด้วยการไกล่เกลี่ยของโอมาน แต่อิหร่านได้ฟื้นฟูและซ่อนสำรองยูเรเนียมเสริมสมรรถนะไว้ในสถานที่ลับ
เมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 ภายหลังการเจรจาสามรอบในเจนีวาล้มเหลว สหรัฐฯ และอิสราเอลได้เปิดฉาก Operation Epic Fury โจมตีเป้าหมายเกือบ 900 จุดในเวลาเพียง 12 ชั่วโมงแรก การโจมตีครั้งนี้สังหาร Supreme Leader Ali Khamenei พร้อมเจ้าหน้าที่ระดับสูงอีกจำนวนมาก ส่งผลให้สงครามเข้าสู่ระยะสงครามผลาญกำลัง (War of Attrition) ที่ยังคงดำเนินอยู่จนถึงปัจจุบัน

วิกฤตช่องแคบฮอร์มุซ: การทารุณกรรมต่อเส้นเลือดพลังงานของโลก
การตอบโต้ที่รุนแรงที่สุดของอิหร่านมิใช่ขีปนาวุธที่โจมตีอิสราเอล หากแต่คือการปิดช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางผ่านของน้ำมันโลกราว 20 ล้านบาร์เรลต่อวัน หรือประมาณร้อยละ 20 ของการค้าน้ำมันทางทะเลทั่วโลก ปริมาณการผ่านช่องแคบลดลงเหลือต่ำกว่าร้อยละ 10 ของระดับก่อนสงคราม ส่งผลให้ราคาน้ำมันพุ่งทะลุ 100 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลเป็นครั้งแรกในรอบ 4 ปี

ทีนี้ลองมาดูผลกระทบต่อไทยในฐานะประเทศที่ไม่ได้ประกาศสงคราม แต่ซึมซับเต็ม ๆ

เรือ "มยุรีนารี" เหยื่อรายแรกที่ทำให้ไทยกลายเป็นผู้เคราะห์ร้าย
เมื่อวันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2569 เรือบรรทุกสินค้าไทย Mayuree Naree ถูกโจมตีด้วยโดรนและจรวดในช่องแคบฮอร์มุซขณะผ่านเส้นทางการค้าตามปกติ กองทัพเรือโอมานช่วยเหลือลูกเรือ 20 คนได้ปลอดภัย แต่ยังสูญหาย 3 คน กระทรวงการต่างประเทศไทยแสดง "การประท้วงอย่างรุนแรงที่สุด" ต่อเอกอัครราชทูตอิหร่านประจำกรุงเทพฯ และเรียกร้องคำขอโทษ
เหตุการณ์นี้เป็นสัญญาณเตือนที่ชัดเจนว่าแม้ไทยจะไม่ได้เป็นคู่สงคราม แต่ในฐานะที่เคยฝึกร่วมกับสหรัฐฯ และเป็นพันธมิตร MNNA เรือและผลประโยชน์ของไทยอาจถูกมองว่า "ใกล้ชิดกับศัตรู" โดยฝ่ายอิหร่านได้ นักวิเคราะห์บางส่วนชี้ว่าการโจมตีเรือไทยอาจเป็น "ข้อความ" ที่อิหร่านส่งถึงสหรัฐฯ ผ่านพันธมิตรที่เปราะบาง

วิกฤตพลังงาน คือระเบิดเวลาที่นับถอยหลัง
ไทยพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันดิบจากตะวันออกกลางที่ผ่านช่องแคบฮอร์มุซในสัดส่วนที่สูง และมีสำรองน้ำมันดิบอยู่ประมาณสองเดือน ซึ่งถือว่าอยู่ในเกณฑ์ปานกลางเมื่อเทียบกับประเทศในภูมิภาค (เวียดนามมีน้อยกว่า 20 วัน ในขณะที่อินเดียและไทยมีราว 2 เดือน) แต่หากสงครามยืดเยื้อและช่องแคบยังคงปิด ราคาพลังงานที่พุ่งสูงจะส่งแรงกระเพื่อมไปยังทุกภาคส่วนของภาคเศรษฐกิจแน่นอน

ดาบสองคมของความเป็นพันธมิตรกับสหรัฐฯ

ความเสี่ยงจากการถูกดึงเข้าสู่ความขัดแย้ง
ความสัมพันธ์ทางทหารที่แน่นแฟ้นกับสหรัฐฯ มาพร้อมความเสี่ยงที่ต้องบริหารอย่างระมัดระวัง ดังนี้
1. การตีความของฝ่ายตรงข้าม: อิหร่านอาจมองว่าไทยในฐานะ MNNA และเจ้าภาพการฝึกคอบร้าโกลด์คือ "พันธมิตรของศัตรู" ดังที่เห็นจากกรณีเรือมยุรีนารี
2. แรงกดดันให้ร่วมมือ: สหรัฐฯ อาจขอใช้สิ่งอำนวยความสะดวกในไทย เช่น ท่าเรือ สนามบิน หรือฐานสนับสนุนด้านโลจิสติกส์ ในขณะที่ไทยต้องการรักษาความเป็นกลาง
3. ความตึงเครียดในนโยบายต่างประเทศ: ไทยมีความสัมพันธ์การค้าและการทูตที่สำคัญกับประเทศในกลุ่มที่ไม่สนับสนุนสงคราม การเลือกข้างอย่างชัดเจนเกินไปอาจสร้างความเสียหายต่อความสัมพันธ์เหล่านั้น
5. ความเสี่ยงต่อสายการเดินเรือพาณิชย์: ธงชาติไทยบนเรืออาจเพิ่มความเสี่ยงในน่านน้ำอ่าวเปอร์เซียและทะเลอาหรับ ซึ่งปัจจุบันเป็นพื้นที่ความขัดแย้งที่มีการโจมตีเรือสินค้าสม่ำเสมอ

ความเสี่ยงด้านพลังงานและเศรษฐกิจ
เอเชียคือภูมิภาคที่รับภาระหนักที่สุดจากการปิดช่องแคบฮอร์มุซ เนื่องจากการนำเข้าน้ำมันในเอเชียถึงร้อยละ 80 ผ่านเส้นทางนี้ ไทยซึ่งนำเข้าน้ำมันดิบ 60-95% จากต่างประเทศมีความเปราะบางสูง การที่ราคาน้ำมันพุ่งสูงถึง 126 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ณ จุดสูงสุด จะส่งผลให้ต้นทุนการขนส่ง การผลิต และค่าครองชีพในไทยพุ่งสูงตาม ซึ่งจะสร้างความกดดันต่อเศรษฐกิจที่ยังฟื้นตัวไม่เต็มที่แน่นอน

ความสัมพันธ์กับจีน ตัวแปรที่ละเอียดอ่อน
ในขณะที่อิหร่านอนุญาตให้เรือของจีนผ่านช่องแคบ สัญญาณนี้ชี้ให้เห็นว่าความขัดแย้งนี้มีมิติของการแข่งขันระหว่างสหรัฐฯ-จีนแฝงอยู่ด้วย ในฐานะที่ไทยมีความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจที่เข้มข้นกับจีน และในขณะเดียวกันก็เป็นพันธมิตรทางทหารของสหรัฐฯ พวกเราคงต้องฝากความหวังไว้กับรัฐบาลไทยที่ต้องเดินสายกลางท่ามกลางแรงดึงทั้งสองขั้วอย่างชาญฉลาด

ความเสี่ยงด้านการข่าวกรองและไซเบอร์
ประวัติการฝึกร่วมและแลกเปลี่ยนข่าวกรองกับสหรัฐฯ อาจทำให้ไทยตกเป็นเป้าหมายของปฏิบัติการไซเบอร์หรือการสอดแนมโดยฝ่ายตรงข้าม รวมถึงโครงสร้างพื้นฐานสำคัญเช่น ระบบไฟฟ้า การสื่อสาร และโลจิสติกส์การทหาร อาจกลายเป็นเป้าหมายในสงครามรูปแบบใหม่ที่ไม่จำเป็นต้องยิงกระสุนจริง

สุดท้าย เราพอจะกล่าวโดยสรุปได้ว่าความสัมพันธ์ทางทหารระหว่างไทยและสหรัฐอเมริกามีรากฐานอันมั่นคงและเป็นประโยชน์ต่อไทยในหลายมิติ ทั้งด้านยุทโธปกรณ์ การฝึก และการยับยั้งภัยคุกคาม แต่ในบริบทสงครามที่ในปัจจุบันที่ลุกลามจนปิดช่องแคบฮอร์มุซและสั่นสะเทือนเศรษฐกิจโลก ความสัมพันธ์นี้มาพร้อมกับต้นทุนและความเสี่ยงที่ต้องบริหารจัดการอย่างระมัดระวัง
บทเรียนจากเรือมยุรีนารีสะท้อนความจริงอันโหดร้ายว่าในภูมิรัฐศาสตร์ยุคใหม่ การเป็นพันธมิตรของมหาอำนาจย่อมนำมาซึ่งทั้งการคุ้มครองและความเสี่ยง ประเทศที่เดินสายกลางอย่างชาญฉลาดคือประเทศที่รักษาความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ ไว้ พร้อมกับไม่ทิ้งสายสัมพันธ์กับฝั่งตรงข้าม และที่สำคัญที่สุดคือต้องพร้อมปกป้องผลประโยชน์แห่งชาติด้วยตนเอง