ราชวงศ์ซาอุดีอาระเบียภายใต้เจ้าชายโมฮัมเหม็ด บิน ซัลมาน (MBS)

ในขณะที่กลุ่มกบฏฮูตี (Houthis) ในเยเมนได้ยกระดับการโจมตีใส่เป้าหมายในซาอุดีอาระเบียขีด้วยปนาวุธและโดรนอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะเหตุการณ์โจมตี สนามบินนานาชาติคิงคาลิด (King Khalid International Airport) ในกรุงริยาด ซึ่งสร้างความเสียหายและแรงกดดันทางการเมืองและความมั่นคงต่อมกุฎราชกุมารโมฮัมเหม็ด บิน ซัลมาน (MBS) และราชวงศ์ซาอุดีอาระเบียอย่างหนัก
โดนสถานการณ์ที่สร้างความตึงเครียดในปัจจุบันได้แก่

-การโจมตีสนามบินริยาด: เกิดเหตุขีปนาวุธและวัตถุพุ่งชนอาคารผู้โดยสารและพื้นที่สนามบินในกรุงริยาด ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 12-13 ราย และมีผู้ได้รับบาดเจ็บอีกกว่า 300 คน
- ผลกระทบด้านการบินและเศรษฐกิจ: เครื่องบินแอร์บัส A320 ของสายการบินซาอุดีอาระเบียได้รับความเสียหาย ส่งผลให้หลายสายการบินระงับเที่ยวบินเข้าสู่กรุงริยาดชั่วคราว และสร้างความกังวลต่อความปลอดภัยในโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ
-ปฏิกิริยาของเจ้าชาย MBS และซาอุดีอาระเบีย: มกุฎราชกุมาร MBS ยืนยันว่าซาอุดีอาระเบียจะไม่ประนีประนอมต่อความมั่นคงของประเทศ และได้กดดันให้สหรัฐอเมริกา โดยประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ รวมถึงสหราชอาณาจักร เข้ามาช่วยพิจารณาปฏิบัติการทางทหารตอบโต้กลุ่มฮูตี
-ความซับซ้อนทางการเมืองและภูมิภาค: สถานการณ์ในครั้งนี้เชื่อมโยงกับการแข่งขันทางภูมิรัฐศาสตร์และความตึงเครียดกับอิหร่าน รวมถึงความขัดแย้งในเยเมนที่ปะทุความรุนแรงขึ้นหลังจากข้อตกลงหยุดยิงพังทลายลง

นอกจากความตึงเครียดอันเกิดจากปฏิบัติการของฮูตีแล้ว เจ้าชาย MBS ยังต้องเผชิญแรงกดดัน
ภายในประเทศอันเนื่องมาจากการบริหารจัดการราชวงศ์ซาอุดีอาระเบียของเจ้าชาย MBS อีกด้วย เพราะพระองค์ได้เปลี่ยนแปลงรูปแบบการปกครองแบบกระจายอำนาจตามสายตระกูลแบบดั้งเดิมไปสู่การปกครองแบบรวมศูนย์ที่ศูนย์กลางมาอยู่ที่ตัวพระองค์เอง โดยได้ปรับโครงสร้างอำนาจภายในราชวงศ์อย่างเป็นระบบโดยการกำจัดคู่แข่งที่มีศักยภาพ ลดบทบาทของสถาบันศาสนา และปรับโครงสร้างสิทธิพิเศษทางเศรษฐกิจของราชวงศ์ โดย:การถ่ายโอนอำนาจ: จาก "การสืบทอดตำแหน่งจากพี่น้อง" สู่ "การรวมศูนย์อำนาจจากบิดาสู่บุตร" การขึ้นครองอำนาจของเจ้าชาย MBS ยุติประเพณีการสืบทอดตำแหน่งจากพี่น้องสู่พี่น้องที่มีมายาวนานของซาอุดีอาระเบีย หลังจากที่สมเด็จพระราชาธิบดีซัลมาน พระราชบิดาของเจ้าชาย MBS ขึ้นครองราชย์ในปี 2015 เจ้าชาย MBS ได้รับการแต่งตั้งเป็นรองมกุฎราชกุมารก่อน และต่อมาในปี 2017 ได้พระองค์ได้เข้ามาแทนที่เจ้าชายโมฮัมเหม็ด บิน นาเยฟ พระญาติของพระองค์เอง ในตำแหน่งมกุฎราชกุมาร การเปลี่ยนแปลงนี้แสดงถึงการถ่ายโอนอำนาจจากกลุ่ม "ซูดาอิรี เซเว่น" ไปสู่สายการสืบทอดโดยตรงของกษัตริย์ซัลมาน เจ้าชาย MBS เริ่มต้นเข้าสู่อำนาจด้วยการกำจัดผู้เห็นต่าง โดย

1. ทำลายล้างกองกำลังฝ่ายตรงข้ามที่มีศักยภาพ มกุฎราชกุมาร MBS กำจัดผู้ท้าทายภายในราชวงศ์อย่างเป็นระบบผ่านการกระทำหลายประการ:
- การโค่นล้มคู่แข่งระดับสูง: ในปี 2017 ภายใต้ข้ออ้างเรื่องการต่อต้านการทุจริต พระองค์ได้ควบคุมตัวเจ้าชาย รัฐมนตรี และนักธุรกิจผู้มั่งคั่งหลายร้อยคนไว้ที่โรงแรมริทซ์-คาร์ลตัน รวมถึงเจ้าชายผู้ทรงอิทธิพลหลายพระองค์ เพื่อยึดทรัพย์สินที่สะสมไว้คืนและป้องปรามฝ่ายตรงข้าม
- การลดอิทธิพลของราชสกุลภายนอก: พระองค์ได้ลดสิทธิพิเศษและเงินช่วยเหลือของสมาชิกราชวงศ์ลงอย่างมาก และยึดคืนที่ดินและทรัพย์สินอื่นๆ ที่เคยได้รับมอบให้ ซึ่งเป็นการลดพื้นที่การแทรกแซงทางเศรษฐกิจของสาขาภายนอกของราชวงศ์ทั้งหมด

2. การปรับโครงสร้าง: การรวมอำนาจส่วนบุคคลและการทำให้ระบบอ่อนแอลง
- เจ้าชาย MBS ได้รวมอำนาจไว้ในมือของตนเองอย่างมาก จากเดิมที่กระจายอยู่ตามราชสกุลต่างๆ ของราชวงศ์
- ควบคุมตำแหน่งหลัก: พระองค์ไม่เพียงแต่ดำรงตำแหน่งมกุฎราชกุมารเท่านั้น แต่ยังดำรงตำแหน่งสำคัญ เช่น นายกรัฐมนตรี (ตั้งแต่ปี 2022) และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม ซึ่งดูแลโดยตรงในด้านหลักๆ เช่น ความมั่นคง การทหาร และการปฏิรูปเศรษฐกิจ
- ทำลายกลไกแบบดั้งเดิม: "สภาความจงรักภักดี" ซึ่งจัดตั้งขึ้นในปี 2006 เพื่อควบคุมการสืราชบัลลังก์ มีประสิทธิภาพลดลงอย่างมากในช่วงที่เจ้าชาย MBS รวบรวมอำนาจ อำนาจในการตัดสินใจขั้นสุดท้ายอยู่ที่สมเด็จพระราชาธิบดีซัลมานและเจ้าชาย MBS

3. การปราบปรามสถาบันศาสนา: การตัดขาดแหล่งที่มาของความชอบธรรมแบบดั้งเดิม เนื่องจากในอดีต ราชวงศ์ซาอุดีอาระเบียและสถาบันศาสนาวะฮาบีมีความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกัน หลังจากมกุฎราชกุมาร MBS ขึ้นครองอำนาจ พระองค์ได้ลดอำนาจของตำรวจศาสนาลงอย่างมาก และจำกัดการแทรกแซงของชนชั้นนำทางศาสนาในชีวิตทางสังคม พระองค์พยายามสร้างความชอบธรรมใหม่ผ่านวิสัยทัศน์ทางเศรษฐกิจ "วิสัยทัศน์ 2030" และลัทธิชาตินิยม โดยแสวงหาการสนับสนุนจากคนรุ่นใหม่มากกว่าที่จะพึ่งพาอำนาจทางศาสนาแบบดั้งเดิม

ราชวงศ์ที่ปกครองราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบียคือ ราชวงศ์ซะอูด () เป็นพระราชวงศ์ที่ปกครองประเทศซาอุดีอาระเบีย โดยสืบตระกูลมาจากมุฮัมมัด อิบน์ ซะอูด ผู้ก่อตั้งเอมิเรตดิรอียะฮ์ ที่รู้จักกันในชื่อ รัฐซาอุดีแรก (1727–1818) และพี่น้องของพระองค์ผ่านฝ่ายปกครองของวงศ์ตระกูลเป็นส่วนหลักที่ทำให้เกิดลูกหลานของสมเด็จพระราชาธิบดีอับดุลอะซีซ อิบน์ ซะอูด ผู้ก่อตั้งประเทศซาอุดีอาระเบียยุคใหม่ ตำแหน่งที่มีอิทธิพลมากที่สุดของราชวงศ์คือ พระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบีย โดยรวมแล้วมีเจ้าชายและเจ้าหญิงประมาณ 15,000 พระองค์ อย่างไรก็ตาม กลุ่มเจ้าชายและเจ้าหญิงที่มีอำนาจ อิทธิพล และทรัพย์สินมีเพียงประมาณ 2,000 พระองค์

ในเดือนมิถุนายน 2015 Forbs ได้ระบุว่า เจ้าชายอัลวะลีด บิน เฏาะลาล เป็นบุคคลที่ร่ำรวยในอันดับที่ 34 ของโลก โดยมีมูลค่าสินทรัพย์สุทธิประมาณ 22.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ เจ้าชายอัลวะลีดมีมูลค่าสินทรัพย์สุทธิ 20.4 พันล้านดอลลาร์ในปี 2014 และในปี 2016 รายงานจาก TeleSUR ระบุว่า สมเด็จพระราชาธิบดีซัลมาน "ทรงมีมูลค่าสินทรัพย์สุทธิประมาณ 17.0 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ" ปี 2020 มีการแระเมินว่า มูลค่าสินทรัพย์สุทธิรวมทั้งพระราชวงศ์อยู่ที่ประมาณ 100 พันล้านดอลลาร์ ซึ่งทำให้เป็นราชวงศ์ที่ร่ำรวยที่สุดในบรรดากษัตริย์ทั้งหมดและเป็นหนึ่งในครอบครัวที่ร่ำรวยที่สุดในโลก

การบริหารจัดการราชวงศ์ซาอุดีอาระเบียของเจ้าชาย MBS นั้น โดยพื้นฐานแล้วใช้มาตรการในการบังคับและการกระจายผลประโยชน์ในรูปแบบใหม่ เพื่อเปลี่ยนการปรึกษาหารือภายในครอบครัวและการตรวจสอบถ่วงดุลให้กลายเป็นอำนาจส่วนบุคคลฝ่ายเดียว (โดยเจ้าชาย MBS) ในขณะที่วิธีการนี้ทำให้พระองค์มีอำนาจควบคุมเบ็ดเสร็จในระยะสั้น แต่ก็ทำให้เสถียรภาพของราชวงศ์ผูกติดอยู่กับการตัดสินใจส่วนตัวของพระองค์อย่างแยกไม่ออก นั้นจึงเป็นการสร้างอำนาจในการบริหารจัดการราชวงศ์ซาอุดีอาระเบียอย่างเด็ดขาดและเกิดเสถียรภาพสำหรับเจ้าชาย MBS เองจนทุกวันนี้

เรื่อง : ดร.ปุณกฤษ ลลิตธนมงคล