1 มิถุนายน พ.ศ. 2493

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 เสด็จฯ พิธีเปิดประชุมรัฐสภาครั้งแรกในรัชสมัย

วันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2493 ถือเป็นอีกหนึ่งวันสำคัญในหน้าประวัติศาสตร์การเมืองการปกครองไทย เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 เสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบรัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาเป็นครั้งแรกในรัชสมัย ณ พระที่นั่งอนันตสมาคม ภายหลังจากเสด็จขึ้นครองราชย์ และภายหลังพระราชพิธีบรมราชาภิเษกไม่นาน

รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาเป็นพิธีการสำคัญของประเทศที่ปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข เพราะเป็นสัญลักษณ์ของการเริ่มต้นการทำหน้าที่ของฝ่ายนิติบัญญัติ ซึ่งมีสมาชิกรัฐสภาเป็นผู้แทนของประชาชนในการพิจารณากฎหมาย ตรวจสอบการบริหารราชการแผ่นดิน และร่วมวางทิศทางของประเทศผ่านกระบวนการรัฐสภา

การเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเปิดประชุมรัฐสภาในครั้งนั้น จึงมิใช่เพียงพิธีการตามแบบแผนของรัฐเท่านั้น หากยังสะท้อนถึงความสัมพันธ์ระหว่างสถาบันพระมหากษัตริย์กับระบอบรัฐสภาของไทย ภายใต้หลักการที่พระมหากษัตริย์ทรงดำรงฐานะประมุขของรัฐ และทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจตามรัฐธรรมนูญ เพื่อให้กระบวนการทางการเมืองดำเนินไปอย่างเป็นทางการและมีความสมบูรณ์ตามครรลอง

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ขณะนั้นเพิ่งเสด็จขึ้นครองราชย์ได้ไม่นาน ประเทศไทยยังอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่านทางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 บ้านเมืองจำเป็นต้องฟื้นฟูความมั่นคง ความเชื่อมั่น และระเบียบของสถาบันทางการเมือง การเปิดประชุมรัฐสภาครั้งแรกในรัชสมัยจึงมีความหมายอย่างยิ่งต่อการเดินหน้าของระบบรัฐสภาไทย

พระที่นั่งอนันตสมาคม ซึ่งเป็นสถานที่ประกอบรัฐพิธีในวันนั้น นับเป็นสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์การเมืองไทยมาอย่างยาวนาน เป็นพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับการประชุมสภาและรัฐพิธีสำคัญหลายครั้ง ภาพของพระมหากษัตริย์เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเปิดประชุมรัฐสภา ณ สถานที่แห่งนี้ จึงกลายเป็นหนึ่งในภาพจำสำคัญของระบอบประชาธิปไตยไทยในยุคต้นรัชกาลที่ 9

สาระสำคัญของรัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาอยู่ที่พระราชดำรัสซึ่งพระมหากษัตริย์พระราชทานแก่สมาชิกรัฐสภา เพื่อเป็นข้อเตือนใจและแนวทางในการปฏิบัติหน้าที่ พระราชดำรัสดังกล่าวมีความสำคัญ เพราะสมาชิกรัฐสภาในฐานะผู้แทนของประชาชนจำเป็นต้องยึดถือประโยชน์ของประเทศชาติและประชาชนเป็นที่ตั้ง ใช้อำนาจหน้าที่ด้วยความรอบคอบ สุจริต และรับผิดชอบ

เหตุการณ์เมื่อวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2493 จึงเป็นหมุดหมายสำคัญที่สะท้อนบทบาทของสถาบันพระมหากษัตริย์ภายใต้รัฐธรรมนูญ และบทบาทของรัฐสภาในฐานะสถาบันหลักของการปกครองประเทศ การเปิดประชุมรัฐสภาไม่ใช่เพียงการเริ่มต้นวาระการประชุม แต่คือการประกาศให้ประชาชนรับทราบว่า กลไกนิติบัญญัติของประเทศกำลังเริ่มทำหน้าที่เพื่อบ้านเมือง

ตลอดรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภายังคงเป็นธรรมเนียมสำคัญที่สะท้อนความต่อเนื่องของการเมืองการปกครองไทย แม้สถานการณ์ทางการเมืองของประเทศจะเปลี่ยนแปลงไปหลายยุคหลายสมัย แต่หลักการสำคัญของรัฐพิธีนี้ยังคงเดิม คือ การเน้นย้ำให้ผู้แทนปวงชนปฏิบัติหน้าที่ด้วยความรับผิดชอบ เพื่อประโยชน์สุขของประชาชนและความมั่นคงของชาติ

เมื่อมองย้อนกลับไป วันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2493 จึงไม่ใช่เพียงวันหนึ่งในปฏิทินประวัติศาสตร์ หากเป็นวันที่แสดงให้เห็นถึงการเริ่มต้นบทบาทสำคัญของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ในฐานะพระมหากษัตริย์ภายใต้ระบอบรัฐธรรมนูญ และเป็นวันที่รัฐสภาไทยได้เดินหน้าปฏิบัติหน้าที่ภายใต้ร่มพระบารมีในรัชสมัยใหม่

เหตุการณ์ดังกล่าวยังเตือนใจให้เห็นว่า ระบอบรัฐสภาจะมั่นคงได้ ต้องอาศัยผู้แทนที่ตระหนักถึงหน้าที่ของตน เคารพกฎหมาย เคารพประชาชน และยึดประโยชน์ของชาติเป็นสำคัญ เพราะรัฐสภาคือเวทีที่เสียงของประชาชนถูกนำมาพิจารณาและแปรเปลี่ยนเป็นนโยบาย กฎหมาย และทิศทางของบ้านเมือง

ดังนั้น วันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2493 จึงควรถูกจดจำในฐานะวันสำคัญอีกวันหนึ่งของประวัติศาสตร์การเมืองไทย วันที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเปิดประชุมรัฐสภาครั้งแรกในรัชสมัย และเป็นวันที่สะท้อนความหมายของการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขอย่างชัดเจน